Νόσος Krabbe: συμπτώματα, αιτίες και θεραπεία

Επισκόπηση της νόσου Krabbe

Η νόσος Krabbe είναι μια κληρονομική διαταραχή που καταστρέφει την προστατευτική επικάλυψη (μυελίνη) των νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλο και σε όλο το νευρικό σύστημα.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα σημεία και τα συμπτώματα της νόσου Krabbe αναπτύσσονται σε μωρά πριν από την ηλικία των 6 μηνών και αυτή η ασθένεια συνήθως οδηγεί σε θάνατο έως την ηλικία των 2 ετών. Όταν αναπτύσσεται σε μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες, η πορεία της νόσου μπορεί να ποικίλλει πολύ.

Δεν υπάρχει θεραπεία για τη νόσο Krabbe και η θεραπεία επικεντρώνεται στην υποστηρικτική φροντίδα. Ωστόσο, οι μεταμοσχεύσεις βλαστοκυττάρων έχουν δείξει κάποια επιτυχία σε βρέφη που υποβάλλονται σε θεραπεία πριν από την έναρξη των συμπτωμάτων και σε ορισμένα μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες.

Η νόσος Krabbe επηρεάζει περίπου 1 στους 100.000 ανθρώπους στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η νόσος Krabbe είναι επίσης γνωστή ως σφαιροειδής κυτταρική λευκοδυστροφία.

Συμπτώματα της νόσου Krabbe

Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα σημεία και τα συμπτώματα της νόσου Krabbe εμφανίζονται κατά τους πρώτους 2 έως 5 μήνες της ζωής. Τα συμπτώματα αρχίζουν σταδιακά και προοδευτικά επιδεινώνονται.

Συμπτώματα σε βρέφη

Τα κοινά σημεία και συμπτώματα στην αρχή της πορείας αυτής της νόσου είναι:

• Δυσκολίες σίτισης
• Ανεξήγητο κλάμα
• Εξαιρετική ευερεθιστότητα
• Πυρετός χωρίς σημάδια μόλυνσης
• Μειώνεται η εγρήγορση
• Καθυστερήσεις σε τυπικά αναπτυξιακά ορόσημα
• Μυικοί σπασμοί
• Απώλεια ελέγχου του κεφαλιού
• Συχνοί εμετοί

Καθώς η ασθένεια εξελίσσεται, τα σημεία και τα συμπτώματα γίνονται πιο σοβαρά. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Επιληπτικές κρίσεις
• Απώλεια αναπτυξιακών ικανοτήτων
• Προοδευτική απώλεια ακοής και όρασης
• Άκαμπτοι, συσπασμένοι μύες
• Σκληρή, σταθερή στάση
• Προοδευτική απώλεια της ικανότητας κατάποσης και αναπνοής

Συμπτώματα σε μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες

Όταν η νόσος Krabbe αναπτύσσεται αργότερα στην παιδική ηλικία ή κατά την ενηλικίωση, τα σημεία και τα συμπτώματα μπορεί να διαφέρουν ευρέως. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Προοδευτική απώλεια όρασης
• Δυσκολία στο περπάτημα (αταξία)
• Έκπτωση στις δεξιότητες σκέψης
• Απώλεια χειρωνακτικής επιδεξιότητας
• Μυϊκή αδυναμία

Κατά γενικό κανόνα, όσο μικρότερη είναι η ηλικία εμφάνισης της νόσου Krabbe, τόσο πιο γρήγορα εξελίσσεται η ασθένεια και τόσο πιο πιθανό είναι να οδηγήσει σε θάνατο.

Μερικοί άνθρωποι που διαγιγνώσκονται κατά την εφηβεία ή την ενηλικίωση μπορεί να έχουν λιγότερο σοβαρά συμπτώματα, με τη μυϊκή αδυναμία ως κύρια πάθηση. Μπορεί να μην έχουν καμία έκπτωση στις δεξιότητες σκέψης τους.

Πότε πρέπει να επισκεφτείτε γιατρό;

Τα πρώιμα σημεία και συμπτώματα της νόσου Krabbe στη βρεφική ηλικία μπορεί να υποδηλώνουν οποιονδήποτε αριθμό ασθενειών ή αναπτυξιακών προβλημάτων. Επομένως, είναι σημαντικό να λάβετε μια έγκαιρη και ακριβή διάγνωση εάν το παιδί σας έχει σημεία ή συμπτώματα της νόσου.

Τα σημεία και τα συμπτώματα που σχετίζονται συχνότερα με μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες επίσης δεν είναι ειδικά για τη νόσο Krabbe και απαιτούν έγκαιρη διάγνωση.

Αιτίες της νόσου Krabbe

Η νόσος Krabbe προκαλείται όταν ένα άτομο κληρονομεί δύο αντίγραφα ενός τροποποιημένου (μεταλλαγμένου) γονιδίου — ένα αντίγραφο από κάθε γονέα.

Ένα γονίδιο παρέχει ένα είδος σχεδίου για την παραγωγή πρωτεϊνών. Εάν υπάρχει σφάλμα σε αυτό το σχέδιο, τότε το προϊόν πρωτεΐνης ενδέχεται να μην λειτουργεί σωστά. Στην περίπτωση της νόσου Krabbe, δύο μεταλλαγμένα αντίγραφα ενός συγκεκριμένου γονιδίου οδηγούν σε μικρή ή καθόλου παραγωγή ενός ενζύμου που ονομάζεται γαλακτοκερεβροσιδάση (GALC).

Ένζυμα, όπως το GALC, είναι υπεύθυνα για τη διάσπαση ορισμένων ουσιών στο κέντρο ανακύκλωσης ενός κυττάρου (λυσόσωμα). Στη νόσο Krabbe, η έλλειψη ενζύμων GALC έχει ως αποτέλεσμα τη συσσώρευση ορισμένων τύπων λιπών που ονομάζονται γαλακτολιπίδια.

Βλάβη στα νευρικά κύτταρα

Τα γαλακτολιπίδια υπάρχουν συνήθως σε κύτταρα που παράγουν και διατηρούν την προστατευτική επικάλυψη των νευρικών κυττάρων (μυελίνη). Ωστόσο, η αφθονία των γαλακτολιπιδίων έχει τοξική δράση. Ορισμένα γαλακτολιπίδια πυροδοτούν τα κύτταρα που σχηματίζουν μυελίνη για να αυτοκαταστραφούν.

Άλλα γαλακτολιπίδια προσλαμβάνονται από εξειδικευμένα κύτταρα που τρώνε συντρίμμια στο νευρικό σύστημα που ονομάζονται μικρογλοία. Η διαδικασία καθαρισμού των υπερβολικών γαλακτολιπιδίων μετατρέπει αυτά τα φυσιολογικά χρήσιμα κύτταρα σε μη φυσιολογικά, τοξικά κύτταρα που ονομάζονται σφαιροειδή κύτταρα, τα οποία προάγουν τη φλεγμονή που καταστρέφει τη μυελίνη.

Η επακόλουθη απώλεια μυελίνης (απομυελίνωση) εμποδίζει τα νευρικά κύτταρα να στέλνουν και να λαμβάνουν μηνύματα.

Παράγοντες κινδύνου

Η γονιδιακή μετάλλαξη που σχετίζεται με τη νόσο Krabbe προκαλεί τη νόσο μόνο εάν κληρονομηθούν δύο μεταλλαγμένα αντίγραφα του γονιδίου. Μια ασθένεια που προκύπτει από δύο μεταλλαγμένα αντίγραφα ονομάζεται αυτοσωμική υπολειπόμενη διαταραχή.

Εάν κάθε γονέας έχει ένα μεταλλαγμένο αντίγραφο του γονιδίου, ο κίνδυνος για ένα παιδί θα ήταν ο εξής:

• Πιθανότητα 25% να κληρονομηθούν δύο μεταλλαγμένα αντίγραφα, τα οποία θα οδηγούσαν στην ασθένεια
• Πιθανότητα 50% να κληρονομήσει μόνο ένα μεταλλαγμένο αντίγραφο, το οποίο θα είχε ως αποτέλεσμα το παιδί να είναι φορέας της μετάλλαξης αλλά δεν θα είχε ως αποτέλεσμα την ίδια την ασθένεια
• Πιθανότητα 25% να κληρονομηθούν δύο φυσιολογικά αντίγραφα του γονιδίου

Γενετικό τεστ

Ο γενετικός έλεγχος για την κατανόηση του κινδύνου απόκτησης παιδιού με νόσο Krabbe μπορεί να εξεταστεί σε ορισμένες περιπτώσεις:

• Εάν ο ένας ή και οι δύο γονείς είναι πιθανοί φορείς μιας μετάλλαξης γονιδίου GALC λόγω γνωστού οικογενειακού ιστορικού της νόσου Krabbe, ένα ζευγάρι μπορεί να θέλει να κάνει εξετάσεις για να κατανοήσει τους κινδύνους στη δική του οικογένεια.
• Εάν ένα παιδί διαγνωστεί με τη νόσο Krabbe, μια οικογένεια μπορεί να εξετάσει γενετικές εξετάσεις για να εντοπίσει άλλα παιδιά που θα μπορούσαν να αναπτύξουν τη νόσο αργότερα στη ζωή τους.
• Εάν οι γονείς είναι γνωστοί φορείς, μπορούν να ζητήσουν προγεννητικό γενετικό έλεγχο για να προσδιορίσουν εάν το παιδί τους είναι πιθανό να αναπτύξει τη νόσο.
• Γνωστοί φορείς, που χρησιμοποιούν εξωσωματική γονιμοποίηση, μπορεί να ζητήσουν γενετικό τεστ με γονιμοποιημένα ωάρια πριν από την εμφύτευση.

Ο γενετικός έλεγχος θα πρέπει να εξετάζεται προσεκτικά. Ρωτήστε το γιατρό σας σχετικά με τις υπηρεσίες γενετικής συμβουλευτικής που μπορούν να σας βοηθήσουν να κατανοήσετε τα οφέλη, τα όρια και τις επιπτώσεις του γενετικού ελέγχου.

Επιπλοκές της νόσου Krabbe

Ένας αριθμός επιπλοκών — συμπεριλαμβανομένων λοιμώξεων και αναπνευστικών δυσκολιών — μπορεί να αναπτυχθεί σε παιδιά με προχωρημένη νόσο Krabbe. Στα τελευταία στάδια της νόσου, τα παιδιά καθίστανται ανίκανα, περιορίζονται στο κρεβάτι τους και τελικά πέφτουν σε βλαστική κατάσταση.

Τα περισσότερα παιδιά που αναπτύσσουν τη νόσο Krabbe στη βρεφική ηλικία πεθαίνουν πριν από την ηλικία των 2 ετών, πιο συχνά από αναπνευστική ανεπάρκεια ή επιπλοκές ακινησίας και αισθητά μειωμένο μυϊκό τόνο. Τα παιδιά που αναπτύσσουν τη νόσο αργότερα στην παιδική ηλικία μπορεί να έχουν κάπως μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής, συνήθως μεταξύ δύο και επτά ετών μετά τη διάγνωση.

Διάγνωση της νόσου Krabbe

Ο γιατρός σας θα πραγματοποιήσει μια γενική φυσική εξέταση και θα αξιολογήσει σημεία και συμπτώματα που μπορεί να υποδεικνύουν μια νευρολογική ασθένεια. Η διάγνωση της νόσου Krabbe βασίζεται σε μια σειρά εξετάσεων, οι οποίες μπορεί να περιλαμβάνουν τις ακόλουθες εξετάσεις.

Εργαστηριακές εξετάσεις

Ένα δείγμα αίματος θα σταλεί σε εργαστήριο για να αξιολογηθεί το επίπεδο της δραστικότητας του ενζύμου GALC. Πολύ χαμηλό ή καθόλου GALC επίπεδο δραστηριότητας μπορεί να υποδηλώνει τη νόσο Krabbe.

Αν και τα αποτελέσματα βοηθούν έναν γιατρό να κάνει μια διάγνωση, δεν παρέχουν στοιχεία για το πόσο γρήγορα μπορεί να προχωρήσει η ασθένεια. Για παράδειγμα, πολύ χαμηλό GALC δραστηριότητα δεν σημαίνει πάντα ότι η κατάσταση θα εξελιχθεί γρήγορα.

Απεικόνιση τεστ

Ο γιατρός σας μπορεί να παραγγείλει μία ή περισσότερες απεικονιστικές εξετάσεις που μπορούν να ανιχνεύσουν την απώλεια μυελίνης (απομυελίνωσης) στις πληγείσες περιοχές του εγκεφάλου. Αυτές οι δοκιμές μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Απεικόνιση μαγνητικού συντονισμού (MRI), μια τεχνολογία που χρησιμοποιεί ραδιοκύματα και μαγνητικό πεδίο για την παραγωγή λεπτομερών εικόνων 3-D
• Υπολογιστική τομογραφία (CT), μια εξειδικευμένη τεχνολογία ακτίνων Χ που παράγει εικόνες 2-D

Μελέτη αγωγιμότητας νεύρων

Μια μελέτη αγωγιμότητας νεύρων αξιολογεί τον ρυθμό με τον οποίο τα νεύρα μεταφέρουν ένα σήμα – ουσιαστικά πόσο γρήγορα μπορούν να στείλουν ένα μήνυμα. Μια ειδική συσκευή μετρά τον χρόνο που χρειάζεται μια ηλεκτρική ώθηση για να ταξιδέψει από το ένα σημείο του σώματος στο άλλο. Όταν η μυελίνη είναι εξασθενημένη, η αγωγιμότητα των νεύρων είναι πιο αργή.

Γενετικό τεστ

Μπορεί να γίνει γενετική εξέταση με δείγμα αίματος για να επιβεβαιωθεί η διάγνωση. Υπάρχουν διάφορες μορφές του μεταλλαγμένου γονιδίου που οδηγεί στη νόσο Krabbe. Ο συγκεκριμένος τύπος μετάλλαξης μπορεί να παρέχει κάποιες ενδείξεις σχετικά με την αναμενόμενη πορεία της νόσου.

Έλεγχος νεογνών

Σε ορισμένες χώρες, ένα τεστ προσυμπτωματικού ελέγχου για τη νόσο Krabbe αποτελεί μέρος ενός τυπικού συνόλου αξιολογήσεων για νεογνά. Η αρχική δοκιμή διαλογής μετρά το GALC ενζυμική δραστηριότητα. Εάν η ενζυμική δραστηριότητα διαπιστωθεί ότι είναι χαμηλή, διεξάγονται δοκιμές παρακολούθησης GALC και γενετικές δοκιμές.

Η χρήση προληπτικών τεστ νεογνών είναι σχετικά νέα. Οι ερευνητές εξακολουθούν να εργάζονται για να κατανοήσουν τον καλύτερο τρόπο χρήσης αυτών των δοκιμών, πόσο καλά οι δοκιμές οδηγούν σε ακριβή διάγνωση και πόσο καλά προβλέπουν την πορεία της νόσου.

Οι μέχρι σήμερα μελέτες δείχνουν ότι ο εντοπισμός δεικτών για τη νόσο Krabbe πριν από την εμφάνιση των συμπτωμάτων μπορεί να δημιουργήσει ένα μοναδικό παράθυρο θεραπείας. Μια θεραπευτική διαδικασία που ονομάζεται μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων μπορεί να βελτιώσει την πορεία της νόσου Krabbe όταν χορηγείται τις πρώτες εβδομάδες της ζωής.

Θεραπεία της νόσου Krabbe

Για βρέφη που έχουν ήδη αναπτύξει συμπτώματα της νόσου Krabbe, δεν υπάρχει επί του παρόντος καμία θεραπεία που να μπορεί να αλλάξει την πορεία της νόσου. Η θεραπεία, επομένως, εστιάζει στη διαχείριση των συμπτωμάτων και στην παροχή υποστηρικτικής φροντίδας. Οι παρεμβάσεις μπορεί να περιλαμβάνουν τα ακόλουθα:

• Αντισπασμωδικά φάρμακα για τη διαχείριση των επιληπτικών κρίσεων
• Φάρμακα για τη μείωση της μυϊκής σπαστικότητας και ευερεθιστότητας
• Φυσική θεραπεία για την ελαχιστοποίηση της επιδείνωσης του μυϊκού τόνου
• Διατροφική υποστήριξη, όπως η χρήση ενός σωλήνα για την παροχή υγρών και θρεπτικών συστατικών απευθείας στο στομάχι (γαστρικός σωλήνας)

Οι παρεμβάσεις για μεγαλύτερα παιδιά ή ενήλικες με λιγότερο σοβαρές μορφές της νόσου μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Φυσική θεραπεία για την ελαχιστοποίηση της επιδείνωσης του μυϊκού τόνου
• Εργοθεραπεία για την επίτευξη όσο το δυνατόν μεγαλύτερης ανεξαρτησίας με τις καθημερινές δραστηριότητες

Μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων

Τα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα είναι εξειδικευμένα κύτταρα που μπορούν να αναπτυχθούν σε όλους τους διαφορετικούς τύπους αιμοσφαιρίων στο σώμα. Αυτά τα βλαστοκύτταρα είναι επίσης η πηγή μικρογλοίας, εξειδικευμένων κυττάρων που τρώνε συντρίμμια που εγκαθίστανται στο νευρικό σύστημα. Στη νόσο Krabbe, τα μικρογλοία μετατρέπονται σε τοξικά σφαιροειδή κύτταρα.

Στη μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων, τα βλαστοκύτταρα του δότη χορηγούνται στην κυκλοφορία του αίματος του λήπτη μέσω ενός σωλήνα που ονομάζεται κεντρικός φλεβικός καθετήρας. Τα βλαστοκύτταρα δότες βοηθούν το σώμα να παράγει υγιή μικρογλοία που μπορεί να κατοικήσει το νευρικό σύστημα και να παρέχει λειτουργικά ένζυμα GALC. Αυτή η μέθοδος θεραπείας μπορεί να βοηθήσει στην αποκατάσταση κάποιου βαθμού φυσιολογικής παραγωγής και διατήρησης της μυελίνης.

Αυτή η θεραπεία μπορεί να βελτιώσει τα αποτελέσματα στα βρέφη εάν η θεραπεία ξεκινήσει πριν από την έναρξη των συμπτωμάτων — δηλαδή, όταν η διάγνωση προκύπτει από μια δοκιμασία προσυμπτωματικού ελέγχου νεογνών. Τα τρέχοντα στοιχεία δείχνουν ότι η μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων είναι πιο αποτελεσματική όταν ξεκινά πριν το βρέφος φτάσει τις 2 εβδομάδες.

Μελέτες έχουν βρει ότι τα προσυμπτωματικά παιδιά που υποβάλλονται σε θεραπεία με μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων μπορεί να έχουν πιο αργή εξέλιξη της νόσου και βελτιωμένη ποιότητα – και διάρκεια ζωής – σε σύγκριση με παιδιά που δεν λαμβάνουν μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα. Ωστόσο, τα βρέφη που έχουν μεταμοσχεύσεις βλαστοκυττάρων πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα εξακολουθούν να εμφανίζουν σημαντικές δυσκολίες με την ομιλία, το περπάτημα και άλλες κινητικές δεξιότητες κατά την παιδική ηλικία.

Μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες με ήπια συμπτώματα της νόσου Krabbe μπορεί επίσης να ωφεληθούν από αυτή τη θεραπεία. Όπως και με τα βρέφη, η σοβαρότητα των συμπτωμάτων τη στιγμή της μεταμόσχευσης βλαστοκυττάρων επηρεάζει τα αποτελέσματα της θεραπείας.