Είναι η φλεγμονή των εγκεφαλικών μεμβρανών μεταδοτική;

Η φλεγμονή των μεμβρανών του εγκεφάλου (ιατρικός όρος: μηνιγγίτιδα) μπορεί να προκύψει από διάφορες αιτίες. Ο εγκέφαλος και ο νωτιαίος μυελός καλύπτονται από τρία προστατευτικά στρώματα που ονομάζονται μήνιγγες. Όταν οι μεμβράνες αυτές φλεγμαίνουν, η κατάσταση αυτή μπορεί να απειλήσει σοβαρά την υγεία. Για να καταλάβετε αν η μηνιγγίτιδα είναι μεταδοτική ή όχι, πρέπει να εξετάσετε την υποκείμενη αιτία, τον τύπο του οργανισμού που εμπλέκεται και τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός αυτός εξαπλώνεται μεταξύ των ανθρώπων.

Διαφορετικές αιτίες μηνιγγίτιδας

Μπορείτε να αναπτύξετε μηνιγγίτιδα για πολλούς λόγους. Βακτήρια, ιοί, μύκητες και παράσιτα μπορούν να μολύνουν τις μήνιγγες και να προκαλέσουν φλεγμονή. Μη μολυσματικοί παράγοντες όπως ορισμένα φάρμακα, αυτοάνοσες καταστάσεις ή καρκίνοι μπορούν επίσης να προκαλέσουν μηνιγγίτιδα. Κάθε τύπος μηνιγγίτιδας εξελίσσεται και εκδηλώνεται με διαφορετικούς τρόπους και η μεταδοτικότητα εξαρτάται από τη συγκεκριμένη αιτία.

• Η βακτηριακή μηνιγγίτιδα είναι συχνά η πιο επικίνδυνη μορφή. Βακτήρια όπως η Neisseria meningitidis, ο Streptococcus pneumoniae ή ο Haemophilus influenzae μπορούν να εισβάλουν στην κυκλοφορία του αίματος και να φτάσουν στις εγκεφαλικές μεμβράνες.
• Η ιογενής μηνιγγίτιδα αναπτύσσεται συνήθως από κοινούς ιούς όπως οι εντεροϊοί, οι ερπητοϊοί ή ο ιός της παρωτίτιδας. Αυτή η μορφή μηνιγγίτιδας είναι συχνά λιγότερο σοβαρή, αλλά εξακολουθεί να απαιτεί ιατρική φροντίδα.
• Η μυκητιασική μηνιγγίτιδα εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα και συνήθως δεν εξαπλώνεται μεταξύ των ανθρώπων.
• Η παρασιτική μηνιγγίτιδα εμφανίζεται σπάνια και γενικά οφείλεται σε έκθεση σε μολυσμένο νερό ή τροφή και όχι σε μετάδοση μεταξύ ανθρώπων.
• Η μη μολυσματική μηνιγγίτιδα δεν μπορεί να εξαπλωθεί καθόλου, επειδή η φλεγμονή προκύπτει από εσωτερικές διεργασίες, όπως αντιδράσεις φαρμάκων ή διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος.

Πώς μεταδίδεται η βακτηριακή μηνιγγίτιδα μεταξύ των ανθρώπων

Η βακτηριακή μηνιγγίτιδα μπορεί να μεταδοθεί από άτομο σε άτομο, αλλά η μετάδοση εξαρτάται από το βακτηριακό είδος. Τα βακτήρια Neisseria meningitidis μεταδίδονται μέσω εκκρίσεων του αναπνευστικού συστήματος και του λαιμού, όπως το σάλιο, ο βήχας ή η στενή προσωπική επαφή, όπως το φιλί. Οι συνθήκες πολυπληθούς διαβίωσης, όπως οι κοιτώνες, οι στρατώνες ή τα κέντρα φροντίδας παιδιών, αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης κρουσμάτων. Τα βακτήρια Streptococcus pneumoniae μπορούν επίσης να εξαπλωθούν μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων, αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι που φέρουν αυτά τα βακτήρια δεν αναπτύσσουν μηνιγγίτιδα. Αντιθέτως, τα βακτήρια αυτά ζουν συχνά αβλαβώς στη μύτη και το λαιμό και μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις εισβάλλουν στην κυκλοφορία του αίματος και προκαλούν ασθένεια.

Επειδή η βακτηριακή μηνιγγίτιδα μπορεί να εξαπλωθεί γρήγορα και να οδηγήσει σε σοβαρή ασθένεια ή θάνατο, οι γιατροί αντιμετωπίζουν τις ύποπτες περιπτώσεις ως επείγοντα περιστατικά. Τα προληπτικά αντιβιοτικά και τα εμβόλια διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης κρουσμάτων.

Πώς μεταδίδεται η ιογενής μηνιγγίτιδα μεταξύ των ανθρώπων

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ιογενής μηνιγγίτιδα αναπτύσσεται από εντεροϊούς, οι οποίοι μεταδίδονται μέσω της επαφής με αναπνευστικές εκκρίσεις, σάλιο ή κόπρανα. Η κακή υγιεινή των χεριών, οι μολυσμένες επιφάνειες και τα κοινά τρόφιμα ή ποτά μπορούν να μεταδώσουν αυτούς τους ιούς. Σε αντίθεση με τη βακτηριακή μηνιγγίτιδα, η ιογενής μηνιγγίτιδα συνήθως υποχωρεί χωρίς ειδική ιατρική θεραπεία. Παρ’ όλα αυτά, η ιογενής μηνιγγίτιδα μπορεί να εξαπλωθεί ευκολότερα μέσα σε νοικοκυριά, σχολεία ή κέντρα ημερήσιας φροντίδας, επειδή πολλοί ιοί επιβιώνουν στις επιφάνειες και στις εκκρίσεις για ώρες.

Άλλοι ιοί που προκαλούν μηνιγγίτιδα, όπως ο ιός του απλού έρπητα ή ο ιός της παρωτίτιδας, εξαπλώνονται μέσω διαφορετικών οδών. Ο ιός του απλού έρπητα εξαπλώνεται μέσω άμεσης επαφής με μολυσμένες πληγές ή εκκρίσεις, ενώ ο ιός της παρωτίτιδας εξαπλώνεται μέσω σταγονιδίων από βήχα και φτέρνισμα. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η στενή επαφή αυξάνει την πιθανότητα μετάδοσης του ιού.

Η ιογενής μηνιγγίτιδα είναι πιο συχνή από τη βακτηριακή μηνιγγίτιδα, αλλά τείνει να είναι λιγότερο σοβαρή και συχνά υποχωρεί χωρίς ειδική θεραπεία. Η βακτηριακή μηνιγγίτιδα, αν και λιγότερο συχνή, αποτελεί πολύ μεγαλύτερη απειλή για την υγεία λόγω της ταχείας εξέλιξης και των υψηλότερων ποσοστών θνησιμότητας και επιπλοκών. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η βακτηριακή μηνιγγίτιδα παραμένει μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας. Αντίθετα, η ιογενής μηνιγγίτιδα συχνά υποδηλώνεται επειδή πολλές περιπτώσεις είναι ήπιες και δεν διαγιγνώσκονται.

Μυκητιασική μηνιγγίτιδα, παρασιτική μηνιγγίτιδα και μετάδοση

Η μυκητιασική μηνιγγίτιδα δεν μεταδίδεται συνήθως από άτομο σε άτομο. Αντίθετα, μπορεί να αναπτύξετε μυκητιασική μηνιγγίτιδα μετά την εισπνοή σπόρων μυκήτων από το περιβάλλον, ιδίως σε ορισμένες γεωγραφικές περιοχές όπου ευδοκιμούν μύκητες όπως ο Cryptococcus ή το Histoplasma. Τα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, όπως τα άτομα που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία ή ζουν με HIV, αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο.

Η παρασιτική μηνιγγίτιδα επίσης δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η μόλυνση από παράσιτα – όπως η Naegleria fowleri, γνωστή ως “εγκεφαλοφάγος αμοιβάδα” – συνήθως συμβαίνει μετά από κολύμπι σε θερμές λίμνες γλυκού νερού, όπου το παράσιτο εισέρχεται από τη μύτη. Τα τροφιμογενή παράσιτα μπορούν επίσης να συμβάλουν στη μηνιγγίτιδα, αλλά και πάλι δεν συμβαίνει εξάπλωση από άτομο σε άτομο.

Συμπτώματα της μεταδοτικής μηνιγγίτιδας

Όταν η μηνιγγίτιδα προέρχεται από βακτήρια ή ιούς, η φλεγμονή παράγει σαφή συμπτώματα που πρέπει να αναγνωρίσετε γρήγορα:

• Ξαφνικός υψηλός πυρετός: Ο οργανισμός αντιδρά στη μόλυνση με απότομη αύξηση της θερμοκρασίας.
• Έντονος πονοκέφαλος: Η φλεγμονή των μηνίγγων προκαλεί πίεση και πόνο γύρω από τον εγκέφαλο.
• Δύσκαμπτος αυχένας: Οι προστατευτικές μεμβράνες φλεγμαίνουν, καθιστώντας επώδυνη και δύσκολη τη στροφή του αυχένα προς τα εμπρός.
• Ευαισθησία στο φως (φωτοφοβία): Οι φλεγμονώδεις μήνιγγες ερεθίζουν τα νεύρα που συνδέονται με την όραση, γεγονός που καθιστά το έντονο φως επώδυνο.
• Ναυτία και έμετος: Η αυξημένη πίεση στον εγκέφαλο και ο ερεθισμός των μηνίγγων μπορεί να προκαλέσει αυτά τα συμπτώματα.
• Σύγχυση ή μεταβολή της διανοητικής κατάστασης: Η σοβαρή λοίμωξη επηρεάζει τη λειτουργία του εγκεφάλου και μπορεί να οδηγήσει σε αποπροσανατολισμό, δυσκολία συγκέντρωσης ή ακόμη και σε επιληπτικές κρίσεις.
• Δερματικό εξάνθημα (σε μηνιγγιτιδοκοκκική μηνιγγίτιδα): Το βακτήριο Neisseria meningitidis μπορεί να προκαλέσει ένα πορφυρό εξάνθημα που σηματοδοτεί βλάβη των αιμοφόρων αγγείων.

Αυτά τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως γρήγορα στη βακτηριακή μηνιγγίτιδα και μπορεί να εξελιχθούν μέσα σε λίγες ώρες. Η ιογενής μηνιγγίτιδα μπορεί να προκαλέσει ηπιότερα συμπτώματα, αλλά τα πρώιμα σημάδια μπορεί να μοιάζουν παρόμοια.

Προληπτικά μέτρα

Μπορείτε να μειώσετε τον κίνδυνο μεταδοτικής μηνιγγίτιδας εφαρμόζοντας καλή υγιεινή και εμβολιασμό. Το συχνό πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό, η κάλυψη του βήχα και του φτερνίσματος και η αποφυγή κοινής χρήσης σκευών ή ποτών περιορίζουν την εξάπλωση των βακτηρίων και των ιών. Τα εμβόλια κατά της Neisseria meningitidis, του Streptococcus pneumoniae και του Haemophilus influenzae τύπου b παρέχουν ισχυρή προστασία και έχουν μειώσει σημαντικά τα ποσοστά μηνιγγίτιδας.

Όταν οι γιατροί διαγνώσουν μια περίπτωση βακτηριακής μηνιγγίτιδας, οι στενές επαφές μπορεί να λάβουν προληπτικά αντιβιοτικά για να μειώσουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Για τις ιογενείς αιτίες, η πρόληψη επικεντρώνεται περισσότερο στην υγιεινή και τον έλεγχο των κρουσμάτων στις κοινότητες.

Συμπέρασμα

Η φλεγμονή των εγκεφαλικών μεμβρανών μπορεί να είναι μεταδοτική, αλλά η απάντηση εξαρτάται αποκλειστικά από την αιτία. Η βακτηριακή μηνιγγίτιδα και η ιογενής μηνιγγίτιδα μπορούν να μεταδοθούν από άτομο σε άτομο, οδηγώντας μερικές φορές σε επιδημίες σε στενές κοινότητες. Η μυκητιασική μηνιγγίτιδα, η παρασιτική μηνιγγίτιδα και η μη μολυσματική μηνιγγίτιδα δεν μπορούν να μεταδοθούν μεταξύ των ανθρώπων. Επειδή η μηνιγγίτιδα μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα και να απειλήσει τη ζωή, θα πρέπει πάντα να αντιμετωπίζετε τα ύποπτα συμπτώματα -όπως ξαφνικός πυρετός, πονοκέφαλος, δύσκαμπτος αυχένας ή ευαισθησία στο φως- ως επείγοντα και να αναζητάτε ιατρική φροντίδα χωρίς καθυστέρηση.