Νυχτερινή ζάλη στους ηλικιωμένους: Αιτίες και θεραπεία

Η νυχτερινή ζάλη ή τα επεισόδια ζάλης, αστάθειας ή αισθήσεων περιστροφής κατά τη διάρκεια της νύχτας, είναι ένα κοινό πρόβλημα μεταξύ των ηλικιωμένων. Αυτή η κατάσταση μπορεί να διαταράξει τον ύπνο, να μειώσει την ποιότητα ζωής και να αυξήσει τον κίνδυνο πτώσεων και τραυματισμών. Τα αίτια είναι συνήθως μη φυσιολογική αρτηριακή πίεση, διαταραχές του εσωτερικού αυτιού, διαταραχή του αιθουσαίου συστήματος, αλλά μπορεί να είναι και άλλες καταστάσεις.

Συνήθεις αιτίες νυχτερινής ζάλης στους ηλικιωμένους

Η νυχτερινή ζάλη μπορεί να προκύψει από διάφορους παράγοντες, που κυμαίνονται από ιατρικές καταστάσεις έως περιβαλλοντικές επιδράσεις.

1. Ορθοστατική υπόταση (orthostatic hypotension)

Η ορθοστατική υπόταση σημαίνει ότι η αρτηριακή πίεση μειώνεται σημαντικά όταν στέκεστε ή αλλάζετε θέση, οδηγώντας σε μειωμένη ροή αίματος στον εγκέφαλο. Αυτή η κατάσταση συμβαίνει επειδή η παρατεταμένη κατάκλιση μειώνει τον αγγειακό τόνο και οι ξαφνικές αλλαγές στη θέση προκαλούν το αυτόνομο νευρικό σύστημα, το οποίο μπορεί να είναι ήδη σε κίνδυνο στους ηλικιωμένους. Η αφυδάτωση, η χρήση φαρμάκων ή η δυσκαμψία που σχετίζεται με την ηλικία στα αιμοφόρα αγγεία μπορεί να επιδεινώσει αυτή την κατάσταση.

Διάγνωση:

• Παρακολούθηση αρτηριακής πίεσης: Μετρήστε την αρτηριακή πίεση ενώ είστε ξαπλωμένοι και μετά αφού στέκεστε.
• Δοκιμή Tilt-Table Test: Προσομοιώνει τις αλλαγές θέσης για την αξιολόγηση της απόκρισης της αρτηριακής πίεσης.

Θεραπεία της ορθοστατικής υπότασης:

• Αλλαγές στον τρόπο ζωής: Ενθαρρύνετε τις αργές κινήσεις όταν σηκώνεστε από το κρεβάτι, αυξήστε την ενυδάτωση και ανυψώστε το κεφάλι του κρεβατιού.
• Φάρμακα: Μιδοδρίνη ή φλουδροκορτιζόνη μπορεί να συνταγογραφηθούν για τη σταθεροποίηση της αρτηριακής πίεσης.
• Κάλτσες συμπίεσης: Βελτιώνουν τη φλεβική επιστροφή και αποτρέπουν τη συγκέντρωση αίματος στα κάτω άκρα.

2. Καλοήθης παροξυσμικός ίλιγγος θέσης

Ο καλοήθης παροξυσμικός ίλιγγος θέσης προκύπτει από μετατοπισμένους κρυστάλλους ασβεστίου (ωτοκονία) στο εσωτερικό αυτί που διαταράσσουν τα σήματα φυσιολογικής ισορροπίας. Αυτοί οι κρύσταλλοι ασβεστίου, που υπάρχουν φυσικά στη μήτρα του εσωτερικού αυτιού, μπορούν να εκτοπιστούν λόγω εκφυλισμού που σχετίζεται με την ηλικία ή μικροτραύματος στο κεφάλι, οδηγώντας τους να εισέλθουν στα ημικυκλικά κανάλια όπου διεγείρουν λανθασμένα σήματα σχετικά με την κίνηση του κεφαλιού.

Διάγνωση:

• Ελιγμός Dix-Hallpike: Προκαλεί ίλιγγο και νυσταγμό για να επιβεβαιώσει τον καλοήθη παροξυσμικό ίλιγγο θέσης.
• Ιστορικό ασθενούς: Ξαφνικός ίλιγγος που προκαλείται από κινήσεις της κεφαλής.

Θεραπεία του καλοήθους παροξυσμικού ιλίγγου θέσης:

• Ελιγμός Epley: Επανατοποθετεί την μετατοπισμένη ωτοκονία.
• Ασκήσεις αποκατάστασης αιθουσαίας κοιλότητας: Βελτιώνει την ισορροπία και μειώνει τα συμπτώματα.

3. Αποφρακτική άπνοια ύπνου (obstructive sleep apnea)

Η αποφρακτική άπνοια ύπνου προκαλεί διαλείπουσα στέρηση οξυγόνου λόγω κατάρρευσης των αεραγωγών κατά τη διάρκεια του ύπνου. Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε περιόδους υποξίας που επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου και μπορεί να προκαλέσουν ζάλη. Επιπλέον, ο κατακερματισμένος ύπνος παρεμβαίνει στην ικανότητα του σώματος να ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση και την ισορροπία.

Διάγνωση:

• Πολυυπνογραφία: Παρακολουθεί την αναπνοή, τα επίπεδα οξυγόνου και τα πρότυπα ύπνου.
• Τεστ υπνικής άπνοιας στο σπίτι: Μια άλλη επιλογή για προκαταρκτική αξιολόγηση.

Θεραπεία της αποφρακτικής άπνοιας ύπνου:

• Συνεχής θετική πίεση αεραγωγών (CPAP): Διατηρεί ανοιχτούς τους αεραγωγούς κατά τη διάρκεια του ύπνου.
• Διαχείριση βάρους: Μειώνει τη σοβαρότητα της αποφρακτικής άπνοιας ύπνου.
• Θεραπεία θέσης: Ενθαρρύνει τον ύπνο σε μη ύπτια θέση.

4. Αιθουσαία διαταραχές

Καταστάσεις όπως η νόσος του Meniere ή η αιθουσαία νευρίτιδα μπορεί να επηρεάσουν τη λειτουργία του εσωτερικού αυτιού, διαταράσσοντας τα σήματα που βοηθούν στη διατήρηση της ισορροπίας. Η νόσος του Meniere, για παράδειγμα, περιλαμβάνει ανώμαλη συσσώρευση υγρού στο εσωτερικό αυτί, ενώ η αιθουσαία νευρίτιδα συχνά συνδέεται με ιογενείς λοιμώξεις που φλεγμονώνουν το αιθουσαίο νεύρο.

Διάγνωση:

• Ακοομετρία: Αξιολογεί τη λειτουργία της ακοής.
• Βιντενυσταγμογραφία (VNG): Αξιολογεί την αιθουσαία ανταπόκριση.
• Απεικόνιση μαγνητικού συντονισμού (MRI): Αποκλείει δομικές ανωμαλίες.

Θεραπεία αιθουσαίων διαταραχών:

• Χρήση φαρμάκων: Η βηταιστίνη ή τα διουρητικά μπορεί να μειώσουν τα αιθουσαία συμπτώματα.
• Προσαρμογές στον τρόπο ζωής: Αποφύγετε παράγοντες όπως το αλάτι, η καφεΐνη και το στρες.
• Αιθουσαία θεραπεία: Ενισχύει την ισορροπία.

5. Υπογλυκαιμία

Τα χαμηλά επίπεδα σακχάρου στο αίμα κατά τη διάρκεια της νύχτας μπορεί να προκαλέσουν ζάλη επειδή ο εγκέφαλος βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη γλυκόζη για ενέργεια. Η νυχτερινή υπογλυκαιμία εμφανίζεται συχνά σε άτομα με διαβήτη που λαμβάνουν ινσουλίνη ή σουλφονυλουρίες, επειδή αυτά τα φάρμακα μπορούν να μειώσουν υπερβολικά τα επίπεδα γλυκόζης, ιδιαίτερα εάν παραλείπονται γεύματα ή σνακ.

Διάγνωση:

• Παρακολούθηση γλυκόζης αίματος: Ελέγξτε τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα κατά τη διάρκεια ύποπτων επεισοδίων.
• Συνεχής παρακολούθηση γλυκόζης (CGM): Παρακολουθεί τις διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Θεραπεία της υπογλυκαιμίας:

• Διατροφικές προσαρμογές: Προσθέστε ένα σνακ πριν τον ύπνο με σύνθετους υδατάνθρακες και πρωτεΐνες.
• Ανασκόπηση φαρμάκων: Προσαρμόστε τις δόσεις των φαρμάκων για την πρόληψη της νυχτερινής υπογλυκαιμίας.
• Δισκία γλυκόζης: Παρέχουν άμεση ανακούφιση κατά τη διάρκεια επεισοδίων υπογλυκαιμίας.

6. Φαρμακευτικές παρενέργειες

Φάρμακα όπως ηρεμιστικά, αντιυπερτασικά ή αντικαταθλιπτικά μπορεί να προκαλέσουν ζάλη επειδή παρεμβαίνουν στο κεντρικό νευρικό σύστημα, μειώνουν την αρτηριακή πίεση ή επηρεάζουν την ισορροπία. Οι ηλικιωμένοι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι λόγω αλλαγών στο μεταβολισμό του φαρμάκου και στην κάθαρση με την ηλικία.

Επιλογές θεραπείας:

• Προσαρμογή της δόσης του φαρμάκου: Μειώστε ή μεταβείτε σε εναλλακτικά φάρμακα.
• Αλλαγές χρόνου: Λάβετε φάρμακα νωρίτερα μέσα στην ημέρα, εάν είναι δυνατόν.
• Στενή παρακολούθηση: Παρατηρήστε για βελτίωση μετά τις ρυθμίσεις.

7. Αφυδάτωση και ανισορροπίες ηλεκτρολυτών

Η ανεπαρκής πρόσληψη υγρών μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση, μείωση του όγκου του αίματος και διαταραχή της καρδιαγγειακής λειτουργίας. Οι ανισορροπίες των ηλεκτρολυτών, ιδιαίτερα το χαμηλό νάτριο (υπονατριαιμία) ή το χαμηλό κάλιο (υποκαλιαιμία), διαταράσσουν τη λειτουργία των νεύρων και των μυών, συμπεριλαμβανομένων των νεύρων και των μυών που συμμετέχουν στη διατήρηση της ισορροπίας.

Διάγνωση:

• Εξετάσεις αίματος: Αξιολογήστε τα επίπεδα ενυδάτωσης και ηλεκτρολυτών.
• Ανάλυση ούρων: Υποδεικνύει αφυδάτωση ή προβλήματα νεφρικής λειτουργίας.

Θεραπεία αφυδάτωσης και ανισορροπίας ηλεκτρολυτών:

• Επανυδάτωση: Ενθαρρύνετε την πρόσληψη νερού ή χορηγήστε ενδοφλέβια υγρά εάν είναι σοβαρή.
• Διόρθωση ηλεκτρολυτών: Χρησιμοποιήστε συμπληρώματα διατροφής ή διατροφικές αλλαγές.
• Παρακολούθηση: Τακτικοί έλεγχοι για την αποφυγή υποτροπής.

Πολλά ηλικιωμένα άτομα περιγράφουν τη νυχτερινή ζάλη ως αποπροσανατολιστική και πρόκληση άγχους. Τα άτομα με νυχτερινή ζάλη πρέπει να πάνε να δουν έναν γιατρό εάν η ζάλη επανέρχεται συνεχώς, ξεκινά ξαφνικά, διαταράσσει την καθημερινή ζωή, διαρκεί πολύ ή δεν έχει ξεκάθαρη αιτία. Εάν η ζάλη συνοδεύεται από έντονο πονοκέφαλο, πόνο στο στήθος, γρήγορο ή ακανόνιστο καρδιακό παλμό, δυσκολία στο περπάτημα ή λιποθυμία, πρέπει να αναζητήσουν αμέσως επείγουσα ιατρική φροντίδα.