Παρενέργειες του βαλπροϊκού οξέος και εναλλακτικών φαρμάκων

Το βαλπροϊκό οξύ είναι ένα φάρμακο που συνταγογραφούν οι γιατροί για τη θεραπεία διαφόρων νευρολογικών και ψυχιατρικών παθήσεων. Οι γιατροί συνήθως συνταγογραφούν αυτό το φάρμακο για τον έλεγχο των επιληπτικών κρίσεων, τη σταθεροποίηση της διάθεσης στη διπολική διαταραχή και την πρόληψη των ημικρανιών. Το βαλπροϊκό οξύ και στενά συγγενικά σκευάσματα, όπως το βαλπροϊκό νάτριο και το διβαλπροέξ νάτριο, χρησιμοποιούνται στην κλινική πρακτική εδώ και αρκετές δεκαετίες.

Κλινικές μελέτες δείχνουν ότι το βαλπροϊκό οξύ είναι αποτελεσματικό για πολλούς τύπους επιληπτικών κρίσεων, συμπεριλαμβανομένων των γενικευμένων και των εστιακών κρίσεων. Πολλοί νευρολόγοι επιλέγουν αυτό το φάρμακο επειδή μπορεί να ελέγξει ταυτόχρονα πολλαπλούς τύπους επιληπτικών κρίσεων. Οι ψυχίατροι επίσης συνταγογραφούν αυτό το φάρμακο επειδή μπορεί να μειώσει τα μανιακά επεισόδια στη διπολική διαταραχή και να βοηθήσει στη σταθεροποίηση της διάθεσης για μεγάλες χρονικές περιόδους.

Συνηθισμένες εμπορικές ονομασίες του βαλπροϊκού οξέος και των σχετικών σκευασμάτων του περιλαμβάνουν:

• Depakene
• Depakote
• Epilim
• Orfiril
• Convulex
• Valproate Sandoz.

Διαφορετικά σκευάσματα περιέχουν βαλπροϊκό οξύ, βαλπροϊκό νάτριο ή διβαλπροϊκό νάτριο. Αυτά τα σκευάσματα απελευθερώνουν την ίδια δραστική ουσία στον οργανισμό μετά την απορρόφηση.

Αν και το βαλπροϊκό οξύ είναι αποτελεσματικό, αυτό το φάρμακο μπορεί να προκαλέσει διάφορες παρενέργειες. Ορισμένες παρενέργειες είναι ήπιες, ενώ άλλες μπορεί να γίνουν σοβαρές και να απαιτούν ιατρική φροντίδα.

Μηχανισμός δράσης του βαλπροϊκού οξέος

Το βαλπροϊκό οξύ επηρεάζει διάφορες βιοχημικές οδούς στον εγκέφαλο. Αυτό το φάρμακο επηρεάζει κυρίως την ισορροπία μεταξύ διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

Ενίσχυση της δραστηριότητας του γ-αμινοβουτυρικού οξέος

Ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί το γ-αμινοβουτυρικό οξύ ως την κύρια ανασταλτική νευροδιαβιβαστική ουσία. Το γ-αμινοβουτυρικό οξύ μειώνει τη δραστηριότητα των νευρώνων και αποτρέπει την υπερβολική ηλεκτρική ενεργοποίηση.

Το βαλπροϊκό οξύ αυξάνει τη δραστηριότητα του γ-αμινοβουτυρικού οξέος με τρεις κύριους τρόπους:

• Αυτό το φάρμακο αναστέλλει τα ένζυμα που αποδομούν το γ-αμινοβουτυρικό οξύ. Αυτός ο μηχανισμός αυξάνει τη συγκέντρωση του γ-αμινοβουτυρικού οξέος στον εγκέφαλο.
• Αυτό το φάρμακο αυξάνει τη σύνθεση του γ-αμινοβουτυρικού οξέος.
• Αυτό το φάρμακο ενισχύει την απελευθέρωση γ-αμινοβουτυρικού οξέος από τους νευρώνες.

Αυτοί οι μηχανισμοί μειώνουν τη νευρωνική διεγερσιμότητα και προλαμβάνουν τις επιληπτικές κρίσεις.

Ρύθμιση των διαύλων νατρίου και ασβεστίου

Οι νευρώνες παράγουν ηλεκτρικά σήματα μέσω ιοντικών διαύλων στην κυτταρική μεμβράνη.

Το βαλπροϊκό οξύ αναστέλλει μερικώς τα διαύλακα νατρίου που ενεργοποιούνται από τάση και τα διαύλακα ασβεστίου τύπου Τ.

Αυτές οι επιδράσεις σταθεροποιούν τις νευρωνικές μεμβράνες και αποτρέπουν την επαναλαμβανόμενη ηλεκτρική ενεργοποίηση των νευρώνων. Αυτή η σταθεροποίηση μειώνει τη δραστηριότητα των επιληπτικών κρίσεων και συμβάλλει στη σταθεροποίηση της διάθεσης.

Επιγενετικές επιδράσεις

Το βαλπροϊκό οξύ αναστέλλει επίσης τα ένζυμα ιστόνης δεακετυλάσης. Η αναστολή της ιστόνης δεακετυλάσης μεταβάλλει την έκφραση των γονιδίων στους νευρώνες. Αυτός ο μηχανισμός επηρεάζει την νευρωνική πλαστικότητα και μπορεί να συμβάλλει στις επιδράσεις σταθεροποίησης της διάθεσης.

Παρενέργειες του βαλπροϊκού οξέος

Συχνές παρενέργειες:

• Ναυτία
• Έμετος
• Κοιλιακός πόνος
• Απώλεια όρεξης
• Αύξηση βάρους
• Τριχόπτωση
• Τρόμος στα χέρια
• Υπνηλία
• Ζάλη.

Μέτρια συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες:

• Διάρροια
• Δυσπεψία
• Νοητική επιβράδυνση
• Εμμηνορροϊκές ανωμαλίες.

Σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες:

• Ηπατική τοξικότητα
• Παγκρεατίτιδα
• Χαμηλός αριθμός αιμοπεταλίων
• Τάση αιμορραγίας
• Γενετικές ανωμαλίες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης
• Υψηλά επίπεδα αμμωνίας στο αίμα
• Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών
• Σοβαρές δερματικές αντιδράσεις.

Στη συνέχεια, θα εξηγήσουμε τις κύριες παρενέργειες και θα σας καθοδηγήσουμε σχετικά με τον τρόπο αποφυγής ή μείωσής τους.

1. Γαστρεντερικά συμπτώματα

Πολλοί άνθρωποι εμφανίζουν ναυτία, έμετο ή κοιλιακή δυσφορία μετά τη λήψη φαρμάκων με βαλπροϊκό οξύ. Αυτά τα συμπτώματα εμφανίζονται συχνά τις πρώτες εβδομάδες.

Λόγος: Το βαλπροϊκό οξύ ερεθίζει το γαστρεντερικό βλεννογόνο και επηρεάζει τη γαστρική κινητικότητα. Αυτό το φάρμακο επηρεάζει επίσης το κεντρικό κέντρο εμετού στον εγκεφαλικό στέλεχο μέσω αλλαγών στους νευροδιαβιβαστές.

Κλινικές μελέτες αναφέρουν ότι περίπου το 22% των ασθενών παρουσιάζει ναυτία, περίπου το 12% των ασθενών παρουσιάζει έμετο και περίπου το 7% των ασθενών παρουσιάζει κοιλιακό άλγος.

Μπορείτε να μειώσετε τα γαστρεντερικά συμπτώματα με τους εξής τρόπους:

• Λαμβάνοντας το φάρμακο μαζί με τροφή
• Χρησιμοποιώντας σκευάσματα παρατεταμένης αποδέσμευσης
• Ξεκινώντας με χαμηλή δόση και αυξάνοντας σταδιακά τη δόση.

2. Αύξηση βάρους

Η αύξηση βάρους είναι μία από τις πιο συχνές μακροχρόνιες παρενέργειες του βαλπροϊκού οξέος.

Το βαλπροϊκό οξύ επηρεάζει το μεταβολισμό μέσω διαφόρων οδών:

• Αυτό το φάρμακο αυξάνει την όρεξη μέσω υποθαλαμικών επιδράσεων.
• Αυτό το φάρμακο μειώνει τον μεταβολικό ρυθμό σε ορισμένους ασθενείς.
• Αυτό το φάρμακο επηρεάζει τη σηματοδότηση της ινσουλίνης και την αποθήκευση λίπους.

Αυτοί οι μηχανισμοί προκαλούν σταδιακή αύξηση βάρους.

Μακροχρόνιες μελέτες δείχνουν ότι περίπου το 40% των ασθενών αυξάνουν αισθητά το βάρος τους. Η μέση αύξηση βάρους είναι από 5 έως 10 κιλά σε διάστημα 3-4 μηνών.

Μπορείτε να μειώσετε την αύξηση βάρους μέσω τακτικής σωματικής άσκησης, δίαιτας με ελεγχόμενες θερμίδες και παρακολούθησης του βάρους κάθε μήνα.

Οι γιατροί μερικές φορές αλλάζουν σε εναλλακτικά φάρμακα εάν η αύξηση βάρους γίνει σοβαρή.

3. Τρέμουλο στα χέρια

Το βαλπροϊκό οξύ μπορεί να προκαλέσει ελαφρύ τρόμο στα χέρια.

Το βαλπροϊκό οξύ μεταβάλλει την ισορροπία των νευροδιαβιβαστών στα κυκλώματα ελέγχου της κίνησης του εγκεφάλου. Αυτό το φάρμακο επηρεάζει τις οδούς της παρεγκεφαλίδας και των βασικών γαγγλίων που ρυθμίζουν την κίνηση.

Κλινικές αναφορές δείχνουν ότι περίπου το 12% των ασθενών εμφανίζει τρόμο στα χέρια.

Οι γιατροί μπορούν να μειώσουν τον τρόμο των χεριών με:

• Μείωση της δόσης
• Διαχωρισμό της ημερήσιας δόσης σε μικρότερες δόσεις
• Συνταγογράφηση φαρμάκων όπως η προπρανολόλη, όταν είναι απαραίτητο.

4. Τριχόπτωση

Ορισμένοι ασθενείς εμφανίζουν προσωρινή αραίωση των μαλλιών κατά τη διάρκεια της χρήσης φαρμάκων με βαλπροϊκό οξύ.

Το βαλπροϊκό οξύ παρεμβαίνει στον μεταβολισμό της βιοτίνης και στον κύκλο ζωής των τριχοθυλακίων. Αυτή η παρέμβαση προκαλεί την πρόωρη είσοδο των τριχοθυλακίων στη φάση ηρεμίας.

Η τριχόπτωση εμφανίζεται σε περίπου 8% των ασθενών.

Για να μειώσετε αυτήν την παρενέργεια, θα πρέπει να λαμβάνετε συμπληρώματα βιοτίνης και, αν είναι δυνατόν, να μειώσετε τη δόση του φαρμάκου.

Να είστε σίγουροι ότι τα μαλλιά συνήθως ξαναμεγαλώνουν εντός 3-5 μηνών.

5. Ηπατική τοξικότητα

Το βαλπροϊκό οξύ μπορεί να προκαλέσει ηπατική βλάβη. Αυτή η παρενέργεια είναι σπάνια, αλλά ενδεχομένως απειλητική για τη ζωή.

Το ήπαρ μεταβολίζει το βαλπροϊκό οξύ μέσω μιτοχονδριακών οδών. Οι τοξικοί μεταβολίτες μπορούν να βλάψουν τα ηπατικά κύτταρα και να παρεμποδίσουν το μεταβολισμό των λιπαρών οξέων.

Τα μικρά παιδιά διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο, καθώς τα ανώριμα ηπατικά ένζυμα δεν μπορούν να αποτοξινώσουν αποτελεσματικά αυτούς τους μεταβολίτες.

Σοβαρή ηπατική ανεπάρκεια εμφανίζεται σε περίπου 1 στους 20.000 ενήλικες. Ο κίνδυνος αυξάνεται σε περίπου 1 στους 600 μικρά παιδιά που λαμβάνουν πολλαπλά φάρμακα για τις επιληπτικές κρίσεις.

Οι γιατροί μειώνουν αυτόν τον κίνδυνο με:

• Έλεγχο των εξετάσεων ηπατικής λειτουργίας πριν από τη θεραπεία με βαλπροϊκό οξύ
• Παρακολούθηση των ηπατικών ενζύμων κατά τους πρώτους έξι μήνες
• Αποφυγή αυτού του φαρμάκου σε ασθενείς με υπάρχουσα ηπατική νόσο.

6. Παγκρεατίτιδα

Η παγκρεατίτιδα είναι μια σπάνια αλλά σοβαρή παρενέργεια του βαλπροϊκού οξέος.

Το βαλπροϊκό οξύ μπορεί να προκαλέσει άμεση παγκρεατική τοξικότητα και μεταβολικές διαταραχές που ενεργοποιούν πεπτικά ένζυμα μέσα στον παγκρεατικό ιστό.

Η παγκρεατίτιδα εμφανίζεται σε περίπου 1 στα 40.000 άτομα που λαμβάνουν φάρμακα βαλπροϊκού οξέος.

Πρέπει να αναζητήσετε άμεση ιατρική φροντίδα εάν εμφανίσετε τα ακόλουθα συμπτώματα:

• Σοβαρός κοιλιακός πόνος
• Επίμονος έμετος
• Πυρετός.

Οι γιατροί συνήθως διακόπτουν αμέσως τη φαρμακευτική αγωγή εάν εμφανιστεί παγκρεατίτιδα.

7. Γενετικές ανωμαλίες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Το βαλπροϊκό οξύ μπορεί να προκαλέσει σοβαρές γενετικές ανωμαλίες όταν χρησιμοποιείται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Το βαλπροϊκό οξύ παρεμβαίνει στην ανάπτυξη του νευρικού σωλήνα και στην έκφραση γονιδίων κατά τη διάρκεια της πρώιμης εμβρυϊκής ανάπτυξης. Η αναστολή της ιστόνης δεακετυλάσης συμβάλλει επίσης στην πρόκληση ανώμαλης ανάπτυξης.

Μελέτες δείχνουν ότι ελαττώματα του νευρικού σωλήνα εμφανίζονται σε περίπου 1,5% των εγκύων γυναικών που λαμβάνουν αυτό το φάρμακο· σοβαρά γενετικά ελαττώματα εμφανίζονται σε περίπου 10%.

Για να μειωθεί αυτός ο κίνδυνος, οι γυναίκες που μπορούν να μείνουν έγκυες πρέπει:

• Να χρησιμοποιούν αποτελεσματικά μέτρα αντισύλληψης
• Να αποφεύγουν το βαλπροϊκό οξύ εάν υπάρχουν εναλλακτικά φάρμακα
• Να συμβουλεύονται γιατρούς πριν από τον προγραμματισμό της εγκυμοσύνης.

Ποιοι δεν πρέπει να χρησιμοποιούν φάρμακα βαλπροϊκού οξέος; Ποια είναι τα εναλλακτικά φάρμακα;

Οι γιατροί αποφεύγουν τη χρήση βαλπροϊκού οξέος για τις ακόλουθες ομάδες:

Έγκυες γυναίκες

Αυτό το φάρμακο ενέχει υψηλό κίνδυνο γενετικών ανωμαλιών και αναπτυξιακών προβλημάτων.

Για τις έγκυες γυναίκες, οι γιατροί συχνά συνταγογραφούν εναλλακτικά φάρμακα όπως η λαμοτριγίνη και η λεβετιρακετάμη. Αυτά τα φάρμακα ενέχουν χαμηλότερο κίνδυνο εμβρυϊκών δυσπλασιών.

Ασθενείς με ηπατική νόσο

Το βαλπροϊκό οξύ αυξάνει τον κίνδυνο ηπατικής ανεπάρκειας σε άτομα με προϋπάρχουσα ηπατική βλάβη.

Για αυτά τα άτομα, οι γιατροί συχνά συνταγογραφούν εναλλακτικά φάρμακα όπως λεβετιρακετάμη, γαμπαπεντίνη. Αυτά τα φάρμακα υφίστανται ελάχιστο μεταβολισμό στο ήπαρ.

Ασθενείς με μιτοχονδριακές διαταραχές

Οι ασθενείς με μεταλλάξεις του γονιδίου POLG διατρέχουν υψηλό κίνδυνο θανατηφόρας ηπατικής τοξικότητας.

Για αυτούς τους ασθενείς, οι γιατροί επιλέγουν συχνά εναλλακτικά φάρμακα όπως τοπιραμάτη, λεβετιρακετάμη. Αυτά τα φάρμακα είναι μεταβολικά ασφαλέστερα για αυτούς τους ασθενείς.