Η πυραζιναμίδη (Pyrafat) είναι ένα αντιβιοτικό φάρμακο που χρησιμοποιείται κυρίως για τη θεραπεία της φυματίωσης, συνήθως ως μέρος μιας συνδυαστικής θεραπείας με άλλα φάρμακα για τη φυματίωση.
Η πυραζιναμίδη δρα στοχεύοντας βακτήρια που βρίσκονται σε κατάσταση νάρκης ή αναπτύσσονται αργά, τα οποία άλλα αντιβιοτικά φάρμακα ενδέχεται να μην εξοντώνουν αποτελεσματικά. Μέσα στον οργανισμό, η πυραζιναμίδη μετατρέπεται στην ενεργή της μορφή – το πυραζινοϊκό οξύ, το οποίο διαταράσσει τη βακτηριακή κυτταρική μεμβράνη και την παραγωγή ενέργειας. Αυτή η δράση είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική σε όξινα περιβάλλοντα όπου τα βακτήρια της φυματίωσης συχνά επιβιώνουν, όπως μέσα σε μολυσμένα κύτταρα. Βοηθώντας στην εξάλειψη αυτών των ανθεκτικών βακτηρίων, η πυραζιναμίδη μειώνει τη διάρκεια της θεραπείας της φυματίωσης. Ωστόσο, αυτό το φάρμακο πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή, καθώς μπορεί να έχει παρενέργειες όπως ηπατική τοξικότητα και πόνος στις αρθρώσεις.
Το φάρμακο πυραζιναμίδης πωλείται επίσης με τις εμπορικές ονομασίες Pyrafat, Pyrazinamide Lederle, Rifater ή Zinamide.
Παρενέργειες του φαρμάκου πυραζιναμίδη (Pyrafat)
Οι παρενέργειες της πυραζιναμίδης είναι:
- Ηπατοτοξικότητα (φαρμακογενής ηπατική βλάβη)
- Υπερουρικαιμία και ουρική αρθρίτιδα
- Ναυτία, έμετος και απώλεια όρεξης
- Αρθραλγία (πόνος στις αρθρώσεις)
- Δερματικό εξάνθημα και φωτοευαισθησία
- Θρομβοπενία (χαμηλός αριθμός αιμοπεταλίων)
- Σιδηροβλαστική αναιμία
- Δυσουρία (επώδυνη ούρηση) και δυσκολία στην ούρηση
- Περιφερική νευροπάθεια.
Στη συνέχεια, εξηγούμε τις παρενέργειες και σας καθοδηγούμε σχετικά με τον τρόπο αποφυγής ή μείωσής τους.
1. Ηπατοτοξικότητα (φαρμακογενής ηπατική βλάβη)
Το πυραζινοϊκό οξύ — ο ενεργός μεταβολίτης της πυραζιναμίδης — υφίσταται περαιτέρω μεταβολισμό στο ήπαρ, και τα μεταβολικά του υποπροϊόντα μπορούν να υπερφορτώσουν τις ηπατικές οδούς αποτοξίνωσης. Το πυραζινοϊκό οξύ αναστέλλει άμεσα τη μιτοχονδριακή λειτουργία στα ηπατικά κύτταρα, παρεμβαίνει στη β-οξείδωση των λιπαρών οξέων και προάγει το οξειδωτικό στρες εξαντλώντας τη γλουταθειόνη. Το αποτέλεσμα είναι ηπατοκυτταρική βλάβη που κυμαίνεται από ήπια, ασυμπτωματική αύξηση των ηπατικών ενζύμων έως σοβαρή οξεία ηπατική ανεπάρκεια. Η πυραζιναμίδη (Pyrafat) συμβάλλει στην πρόκληση ηπατοτοξικότητας ακόμη και όταν χρησιμοποιείται παράλληλα με την ισονιαζίδη και τη ριφαμπικίνη, οι οποίες είναι και οι ίδιες ηπατοτοξικές, οπότε μπορεί να είναι δύσκολο να διαπιστωθεί ποιο φάρμακο προκάλεσε τη βλάβη σε ένα συνδυαστικό θεραπευτικό σχήμα.
Σημαντική ηπατική βλάβη (που ορίζεται ως αύξηση της αμινοτρανσφεράσης της αλανίνης — ενός ηπατικού ενζύμου — σε επίπεδα άνω του τριπλάσιου του ανώτερου ορίου του φυσιολογικού εύρους, συνοδευόμενη από συμπτώματα) εμφανίζεται σε περίπου 7% των ατόμων που λαμβάνουν τυπικά αντιφυματικά σχήματα που περιλαμβάνουν πυραζιναμίδη. Ασυμπτωματική αύξηση των ενζύμων χωρίς κλινικά συμπτώματα εμφανίζεται σε έως και 20% των ασθενών. Η θανατηφόρα οξεία ηπατική ανεπάρκεια που αποδίδεται κυρίως στην πυραζιναμίδη είναι σπάνια, με εκτιμώμενη συχνότητα εμφάνισης μικρότερη του 0,1%.
Πριν ξεκινήσετε τη λήψη φαρμάκου πυραζιναμίδης, ο γιατρός σας θα πρέπει να μετρήσει τις αρχικές σας εξετάσεις ηπατικής λειτουργίας. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, τα ηπατικά ένζυμα πρέπει να παρακολουθούνται σε διαστήματα δύο και τεσσάρων εβδομάδων, και στη συνέχεια κάθε μήνα. Θα πρέπει να αποφύγετε εντελώς την κατανάλωση αλκοόλ καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπείας, επειδή το αλκοόλ βλάπτει από μόνο του το ήπαρ και αυτός ο συνδυασμός αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο. Αναφέρετε αμέσως στον γιατρό σας οποιοδήποτε από τα ακόλουθα προειδοποιητικά σημάδια: κιτρίνισμα του δέρματος ή των ματιών (ίκτερος), σκούρα ούρα, ανοιχτόχρωμα κόπρανα, πόνος στην άνω δεξιά κοιλιακή χώρα, ασυνήθιστη κόπωση ή ναυτία που επιδεινώνεται ξαφνικά. Εάν τα ηπατικά σας ένζυμα αυξηθούν πάνω από πέντε φορές το ανώτερο όριο του φυσιολογικού εύρους, ο γιατρός σας θα διακόψει γενικά τη χρήση της πυραζιναμίδης και θα την ξαναρχίσει με προσοχή — ή θα σας αλλάξει σε εναλλακτικό φάρμακο — μόλις τα επίπεδα των ενζύμων επανέλθουν στο φυσιολογικό.
2. Υπερουριχαιμία και ουρική αρθρίτιδα
Το πυραζινοϊκό οξύ αναστέλλει ανταγωνιστικά τη νεφρική σωληναριακή έκκριση του ουρικού οξέος. Τα νεφρά φιλτράρουν κανονικά το ουρικό οξύ από το αίμα και το αποβάλλουν στα ούρα. Όταν το πυραζινοϊκό οξύ αναστέλλει τον μεταφορέα που είναι υπεύθυνος για αυτή την έκκριση, το ουρικό οξύ συσσωρεύεται στο αίμα. Τα αυξημένα επίπεδα ουρικού οξέος στο αίμα — υπερουριχαιμία — μπορούν να οδηγήσουν στην εναπόθεση κρυστάλλων μονονατρίου ουρικού οξέος στις αρθρώσεις, προκαλώντας την επώδυνη φλεγμονώδη αρθρίτιδα γνωστή ως ουρική αρθρίτιδα. Η αναστολή της απέκκρισης του ουρικού οξέος εμφανίζεται σχεδόν σε όλους τους ανθρώπους που λαμβάνουν φάρμακα πυραζιναμίδης (Pyrafat).
Τα επίπεδα ουρικού οξέος στον ορό αυξάνονται πάνω από τα φυσιολογικά όρια σε περίπου το 60% των ατόμων που λαμβάνουν τυπικές δόσεις πυραζιναμίδης. Αυτή είναι η συχνότερη μεταβολική διαταραχή που προκαλεί η πυραζιναμίδη. Ωστόσο, η κλινική ουρική αρθρίτιδα — δηλαδή η επώδυνη φλεγμονή των αρθρώσεων λόγω της εναπόθεσης κρυστάλλων — εμφανίζεται μόνο σε περίπου το 3% των χρηστών του φαρμάκου. Η διαφορά αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι πολλοί ασθενείς ανέχονται τα αυξημένα επίπεδα ουρικού οξέος χωρίς να εμφανίζουν συμπτώματα.
Η κατανάλωση άφθονου νερού (τουλάχιστον δύο λίτρα ημερησίως) βοηθά στην αραίωση του ουρικού οξέος στο αίμα και υποστηρίζει την νεφρική απέκκριση. Θα πρέπει να αποφεύγετε τροφές που είναι γνωστό ότι αυξάνουν τα επίπεδα ουρικού οξέος, όπως τα εντόσθια, τα οστρακοειδή, το κόκκινο κρέας και τα ζαχαρούχα ποτά. Το αλκοόλ, και ιδιαίτερα η μπύρα, αυξάνει ανεξάρτητα τα επίπεδα ουρικού οξέος και πρέπει να αποφεύγεται. Εάν έχετε ήδη ιστορικό ουρικής αρθρίτιδας ή νεφρικών λίθων, ενημερώστε τον γιατρό σας πριν αρχίσετε να παίρνετε φάρμακα πυραζιναμίδης. Ο γιατρός σας μπορεί να σας συνταγογραφήσει αλλοπουρινόλη — ένα φάρμακο που αναστέλλει την παραγωγή ουρικού οξέος — παράλληλα με την πυραζιναμίδη ως προληπτικό μέτρο, ή μπορεί να επιλέξει ένα εναλλακτικό θεραπευτικό σχήμα. Εάν εμφανίσετε πόνο, πρήξιμο και θερμότητα σε κάποια άρθρωση κατά τη διάρκεια της θεραπείας, ζητήστε αμέσως ιατρική εξέταση. Ο γιατρός σας μπορεί να επιβεβαιώσει την εναπόθεση κρυστάλλων και να ξεκινήσει θεραπεία με αντιφλεγμονώδη φάρμακα, όπως η κολχικίνη ή ένα μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες φάρμακο.
3. Ναυτία, έμετος και απώλεια όρεξης
Η πυραζιναμίδη (Pyrafat) ερεθίζει άμεσα το γαστρεντερικό σωλήνα και προκαλεί ναυτία μέσω κεντρικών μηχανισμών στον εγκεφαλικό στέλεχο. Το φάρμακο και οι μεταβολίτες του ασκούν επίσης μεταβολική πίεση στο ήπαρ, η οποία μπορεί να προκαλέσει ναυτία ως μέρος μιας προ-ηπατίτιδας αντίδρασης. Η απώλεια όρεξης μπορεί να είναι αποτέλεσμα τόσο της γαστρεντερικής δυσφορίας όσο και της γενικευμένης μεταβολικής διαταραχής.
Η ναυτία εμφανίζεται σε περίπου 20% των χρηστών του φαρμάκου, ενώ ο έμετος εμφανίζεται σε περίπου 10%. Σημαντική απώλεια όρεξης – αρκετά σοβαρή ώστε να επηρεάσει την θερμιδική πρόσληψη – εμφανίζεται σε περίπου 10% των χρηστών του φαρμάκου. Αυτά τα ποσοστά είναι υψηλότερα σε άτομα που λαμβάνουν την ημερήσια δόση με άδειο στομάχι, σε άτομα που λαμβάνουν υψηλότερες δόσεις και σε όσους λαμβάνουν ταυτόχρονα και ισονιαζίδη.
Η λήψη του φαρμάκου πυραζιναμίδης μαζί με τροφή μειώνει σημαντικά τις γαστρεντερικές διαταραχές για τους περισσότερους ανθρώπους. Εάν η ναυτία επιμένει, ο γιατρός σας μπορεί να σας συνταγογραφήσει μια σύντομη αγωγή με αντιεμετικό φάρμακο, όπως μετοκλοπραμίδη ή ονδανσετρόνη, για να σας βοηθήσει να περάσετε τις πρώτες εβδομάδες της θεραπείας. Η λήψη του δισκίου το βράδυ αντί για το πρωί μπορεί επίσης να μειώσει τη ναυτία κατά τη διάρκεια της ημέρας. Μικρά, συχνά γεύματα αντί για μεγάλα γεύματα βοηθούν στη διατήρηση της θερμιδικής πρόσληψης όταν η όρεξη είναι μειωμένη.
4. Αρθραλγία (πόνος στις αρθρώσεις)
Ο πόνος στις αρθρώσεις χωρίς εμφανή ουρική αρθρίτιδα είναι συχνός κατά τη λήψη πυραζιναμίδης και προκύπτει μέσω δύο αλληλεπικαλυπτόμενων μηχανισμών. Η υπερουριχαιμία προκαλεί ήπια εναπόθεση κρυστάλλων και ερεθισμό του αρθρικού υγρού ακόμη και πριν αναπτυχθεί εμφανής ουρική αρθρίτιδα. Επιπλέον, η ίδια η πυραζιναμίδη φαίνεται να έχει άμεση προφλεγμονώδη δράση στον αρθρικό ιστό, πιθανώς μέσω οδών που μεσολαβούνται από προσταγλανδίνες, η οποία είναι ανεξάρτητη από τα επίπεδα ουρικού οξέος.
Η μη ουρική αρθραλγία — δηλαδή ο πόνος στις αρθρώσεις χωρίς επιβεβαιωμένη εναπόθεση κρυστάλλων — εμφανίζεται σε περίπου 40% των ασθενών που λαμβάνουν θεραπευτικά σχήματα που περιέχουν πυραζιναμίδη. Ο πόνος εμφανίζεται συνήθως συμμετρικά στις μεγάλες αρθρώσεις, ιδίως στους αστραγάλους, τα γόνατα, τους καρπούς και τους ώμους.
Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, όπως η ιβουπροφαίνη ή η ναπροξένη, ελέγχουν αποτελεσματικά την αρθραλγία που σχετίζεται με την πυραζιναμίδη στους περισσότερους ασθενείς και μπορούν να λαμβάνονται τακτικά καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπείας. Η παρακεταμόλη (ακεταμινοφαίνη) αποτελεί εναλλακτική λύση εάν δεν μπορείτε να λάβετε μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα. Η επαρκής πρόσληψη νερού μειώνει το φορτίο ουρικού οξέος και, ως εκ τούτου, μειώνει τη συμβολή του ουρικού οξέος στον πόνο των αρθρώσεων. Οι ήπιες ασκήσεις εύρους κίνησης διατηρούν την κινητικότητα των αρθρώσεων. Εάν η αρθραλγία είναι αρκετά σοβαρή ώστε να απειλεί τη συμμόρφωση με το θεραπευτικό σας σχήμα, συζητήστε με τον γιατρό σας την προσαρμογή της δόσης ή την επιλογή εναλλακτικού φαρμάκου.
5. Δερματικό εξάνθημα και φωτοευαισθησία
Η πυραζιναμίδη προκαλεί δύο διακριτές δερματικές αντιδράσεις. Η πρώτη αντίδραση είναι ένα γενικευμένο εξάνθημα υπερευαισθησίας — συνήθως κηλιδοβλατιδώδες (επίπεδες κόκκινες κηλίδες με ορισμένες υπερυψωμένες περιοχές) — που αντανακλά ανοσοδιαμεσολαβούμενη ευαισθησία στο φάρμακο ή στους μεταβολίτες του. Η δεύτερη αντίδραση, η οποία συνδέεται πιο χαρακτηριστικά με την πυραζιναμίδη, είναι η φωτοευαισθησία: το φάρμακο ή οι μεταβολίτες του απορροφούν την υπεριώδη ακτινοβολία στο δέρμα, δημιουργώντας αντιδραστικές μορφές οξυγόνου που βλάπτουν τα κερατινοκύτταρα και προκαλούν έντονη αντίδραση ηλιακού εγκαύματος στο δέρμα που εκτίθεται στον ήλιο, ακόμη και μετά από σύντομη, ήπια έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία. Ορισμένοι ασθενείς εμφανίζουν κοκκινωπό-καφέ αποχρωματισμό του εκτεθειμένου δέρματος (φωτοδιανεμημένη μελάγχρωση) με παρατεταμένη χρήση πυραζιναμίδης.
Δερματικό εξάνθημα εμφανίζεται σε περίπου 3% των ατόμων που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή με πυραζιναμίδη. Αντιδράσεις φωτοευαισθησίας — υπερβολική αντίδραση ηλιακού εγκαύματος σε περιοχές του δέρματος που εκτίθενται στον ήλιο — εμφανίζονται σε περίπου 7% των ατόμων που έχουν σημαντική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Αλλαγές στη χρώση του δέρματος εμφανίζονται σε μια μικρότερη ομάδα ασθενών, κυρίως σε ασθενείς που λαμβάνουν υψηλές δόσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα ή σε ασθενείς που ζουν σε περιβάλλοντα με υψηλή υπεριώδη ακτινοβολία.
Για να μειώσετε αυτήν την παρενέργεια, εφαρμόστε αντηλιακό ευρέος φάσματος, φορέστε προστατευτικά ρούχα όταν βρίσκεστε σε εξωτερικούς χώρους και αποφύγετε τις ώρες αιχμής της ηλιακής έκθεσης. Εάν εμφανίσετε εξάνθημα, επικοινωνήστε με τον γιατρό σας πριν σταματήσετε τη λήψη του φαρμάκου, καθώς ένα εξάνθημα μπορεί επίσης να σηματοδοτεί μια πιο σοβαρή αντίδραση υπερευαισθησίας που απαιτεί ιατρική αξιολόγηση. Μην αντιμετωπίζετε μόνοι σας ένα εξάνθημα που οφείλεται στο φάρμακο με αντιισταμινικά φάρμακα χωρίς ιατρική εξέταση, καθώς ένα εξάνθημα μπορεί να αποτελεί πρώιμο σημάδι του συνδρόμου Stevens-Johnson – μιας σπάνιας αλλά απειλητικής για τη ζωή δερματικής αντίδρασης.
6. Θρομβοπενία (χαμηλός αριθμός αιμοπεταλίων)
Η πυραζιναμίδη (Pyrafat) μπορεί να προκαλέσει ανοσοδιαμεσολαβούμενη καταστροφή των αιμοπεταλίων, κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει αντισώματα που επιτίθενται στα αιμοπετάλια, αφού εκλάβει τους μεταβολίτες της πυραζιναμίδης που συνδέονται με την επιφάνεια των αιμοπεταλίων ως ξένα αντιγόνα. Η θρομβοπενία μπορεί επίσης να προκύψει μέσω άμεσης καταστολής του μυελού των οστών που μειώνει την παραγωγή αιμοπεταλίων, αν και αυτός ο μηχανισμός είναι λιγότερο συνηθισμένος με τη χρήση της πυραζιναμίδης μόνης της.
Κλινικά σημαντική θρομβοπενία (αριθμός αιμοπεταλίων αρκετά χαμηλός ώστε να αυξάνει τον κίνδυνο αιμορραγίας, συνήθως κάτω από 100.000 αιμοπετάλια ανά μικρολίτρο) εμφανίζεται σε λιγότερο από 1% των ατόμων που λαμβάνουν φάρμακα πυραζιναμίδης. Αυτή είναι μια σπάνια αλλά σημαντική παρενέργεια της πυραζιναμίδης. Ήπιες μειώσεις στον αριθμό των αιμοπεταλίων χωρίς κλινική αιμορραγία είναι κάπως πιο συχνές, παρατηρούμενες σε περίπου 3% των χρηστών φαρμάκων πυραζιναμίδης.
7. Σιδηροβλαστική αναιμία
Η πυραζιναμίδη αναστέλλει το ένζυμο συνθετάση του δ-αμινολεβουλινικού οξέος, το οποίο χρησιμοποιεί ο οργανισμός για τη σύνθεση της αίμης — του συστατικού της αιμοσφαιρίνης που περιέχει σίδηρο. Όταν η σύνθεση της αίμης αποτυγχάνει, ο σίδηρος συσσωρεύεται στα μιτοχόνδρια που περιβάλλουν τον πυρήνα των αναπτυσσόμενων ερυθρών αιμοσφαιρίων, δημιουργώντας τα χαρακτηριστικά «δακτυλιοειδή σιδηροβλάστες» που είναι ορατά στην εξέταση του μυελού των οστών. Η προκύπτουσα αναιμία είναι υποχρωματική (ωχρά ερυθρά αιμοσφαίρια) παρά τα φυσιολογικά ή αυξημένα αποθέματα σιδήρου, επειδή το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη σιδήρου αλλά η αδυναμία ενσωμάτωσης του σιδήρου στην αιμοσφαιρίνη κατάλληλα.
Η σιδηροβλαστική αναιμία που αποδίδεται στην πυραζιναμίδη είναι σπάνια, με αναφερόμενη συχνότητα εμφάνισης μικρότερη του 1%. Αυτή η παρενέργεια εμφανίζεται συχνότερα σε ασθενείς που λαμβάνουν επίσης φάρμακα ισονιαζίδης (η οποία εξαντλεί την πυριδοξίνη — βιταμίνη Β6 — έναν συμπαράγοντα για τη σύνθεση της αίμης) ή που έχουν υποκείμενες διατροφικές ανεπάρκειες.
8. Δυσουρία και δυσκολία στην ούρηση
Το πυραζινοϊκό οξύ και οι μεταβολίτες του εκκρίνονται μέσω των νεφρών σε υψηλές συγκεντρώσεις. Αυτοί οι μεταβολίτες μπορούν να ερεθίσουν το ουροθήλιο — το εσωτερικό τοίχωμα του ουροποιητικού συστήματος — προκαλώντας δυσουρία (επώδυνη ή καυστική ούρηση) και συχνουρία. Σε ασθενείς που είναι αφυδατωμένοι ή που έχουν ήδη μειωμένη νεφρική λειτουργία, οι συγκεντρώσεις των μεταβολιτών στα ούρα αυξάνονται περισσότερο, αυξάνοντας την πιθανότητα ερεθισμού. Σε σπάνιες περιπτώσεις, η υπερουρικαιμία που σχετίζεται με την πυραζιναμίδη συμβάλλει στην εναπόθεση κρυστάλλων ουρικού οξέος στο ουροποιητικό σύστημα, μιμούμενη ή επιδεινώνοντας τα ουρολογικά συμπτώματα.
Δυσουρία και συναφή ουρολογικά συμπτώματα εμφανίζονται σε περίπου 6% των ατόμων που λαμβάνουν φάρμακα πυραζιναμίδης (Pyrafat).
9. Περιφερική νευροπάθεια
Ορισμένα άτομα εμφανίζουν περιφερική νευροπάθεια — μούδιασμα ή αίσθηση μυρμηγκιάσματος στα χέρια και τα πόδια — μετά τη λήψη φαρμάκου πυραζιναμίδης. Η πυραζιναμίδη παρεμβαίνει στο μεταβολισμό της βιταμίνης Β6, μειώνοντας τη διαθεσιμότητα του φωσφορικού πυριδοξάλ — της ενεργού μορφής της βιταμίνης Β6 — από την οποία εξαρτώνται τα περιφερικά νεύρα για τη φυσιολογική τους λειτουργία.
Discussion about this post