Παρενέργειες της φαινυτοΐνης (Epanutin) και εναλλακτικά φάρμακα

Η φαινυτοΐνη (Epanutin) είναι ένα αντιεπιληπτικό φάρμακο που χρησιμοποιούν οι γιατροί για τον έλεγχο των επιληπτικών κρίσεων. Οι γιατροί συνταγογραφούν αυτό το φάρμακο κυρίως σε άτομα που πάσχουν από επιληψία, ειδικά σε περιπτώσεις εστιακών κρίσεων και γενικευμένων τονικοκλονικών κρίσεων. Η φαινυτοΐνη (Epanutin) μπορεί επίσης να προλάβει τις κρίσεις μετά από εγχείρηση στον εγκέφαλο ή μετά από σοβαρό τραυματισμό στο κεφάλι. Στην επείγουσα ιατρική, οι γιατροί χρησιμοποιούν μερικές φορές ενδοφλέβια φαινυτοΐνη για την πρόληψη κρίσεων μετά τη διακοπή της κατάστασης που ονομάζεται επιληπτικό στάδιο.

Συνηθισμένες εμπορικές ονομασίες του φαρμάκου φαινυτοΐνης είναι Epanutin, Dilantin, Phenytek, Epanutin Infatabs και Fenitoina.

Η φαινυτοΐνη (Epanutin) μπορεί να ελέγξει αποτελεσματικά τις επιληπτικές κρίσεις σε πολλούς ανθρώπους. Κλινικές μελέτες δείχνουν ότι η συχνότητα των επιληπτικών κρίσεων μειώνεται κατά περίπου 60% σε ένα μεγάλο ποσοστό ασθενών που λαμβάνουν τις κατάλληλες δόσεις και διατηρούν σταθερή συγκέντρωση του φαρμάκου στο αίμα. Ωστόσο, η φαινυτοΐνη έχει στενό θεραπευτικό εύρος. Αυτό σημαίνει ότι η διαφορά μεταξύ μιας αποτελεσματικής δόσης και μιας τοξικής δόσης μπορεί να είναι μικρή. Ως εκ τούτου, οι γιατροί παρακολουθούν συχνά τις συγκεντρώσεις φαινυτοΐνης στο αίμα κατά τη διάρκεια της θεραπείας.

Μηχανισμός δράσης της φαινυτοΐνης (Epanutin)

Η φαινυτοΐνη δρα σταθεροποιώντας την ηλεκτρική δραστηριότητα στα νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου. Οι επιληπτικές κρίσεις συμβαίνουν όταν ομάδες νευρώνων παράγουν υπερβολικά και συγχρονισμένα ηλεκτρικά σήματα. Αυτή η ανώμαλη ηλεκτρική δραστηριότητα εξαπλώνεται στα δίκτυα του εγκεφάλου και προκαλεί ανεξέλεγκτες κινήσεις, απώλεια συνείδησης ή άλλα νευρολογικά συμπτώματα.

Η φαινυτοΐνη επηρεάζει επίσης τη μετακίνηση του ασβεστίου και την απελευθέρωση νευροδιαβιβαστών σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου. Αυτές οι δευτερεύουσες δράσεις μπορεί να συμβάλλουν στον έλεγχο των επιληπτικών κρίσεων.

Παρενέργειες του φαρμάκου φαινυτοΐνη (Epanutin)

Η φαινυτοΐνη μπορεί να προκαλέσει πολλές παρενέργειες. Ορισμένες παρενέργειες εμφανίζονται συχνά και είναι ήπιες, ενώ άλλες εμφανίζονται σπάνια αλλά μπορεί να είναι σοβαρές.

Συχνές παρενέργειες της φαινυτοΐνης είναι:

• Ζάλη
• Υπνηλία
• Αδεξιότητα ή ασταθείς κινήσεις
• Ασαφής ομιλία
• Διπλωπία
• Ναυτία
• Έμετος.

Συχνές μακροχρόνιες παρενέργειες της φαινυτοΐνης είναι:

• Διόγκωση των ούλων
• Υπερβολική τριχοφυΐα
• Χονδροποίηση των χαρακτηριστικών του προσώπου
• Βλάβη των περιφερικών νεύρων
• Οστεοπόρωση.

Σοβαρές παρενέργειες της φαινυτοΐνης είναι:

• Σοβαρές δερματικές αντιδράσεις
• Ηπατική βλάβη
• Διαταραχές των αιμοσφαιρίων
• Γενετικές ανωμαλίες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης
• Σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις
• Διόγκωση των λεμφαδένων.

Παρακάτω, θα εξηγήσουμε σημαντικές παρενέργειες και θα σας καθοδηγήσουμε σχετικά με τον τρόπο αποφυγής ή μείωσής τους.

1. Νευρολογικές παρενέργειες (ζάλη, αδεξιότητα, ασταθείς κινήσεις και δυσκολία στην ομιλία)

Οι νευρολογικές παρενέργειες εμφανίζονται σχετικά συχνά, ειδικά όταν η συγκέντρωση φαινυτοΐνης στο αίμα γίνεται πολύ υψηλή.

Περίπου το 15% των ατόμων που λαμβάνουν φαινυτοΐνη (Epanutin) παρουσιάζουν ζάλη, περίπου το 22% έχουν ασταθείς κινήσεις ή αδεξιότητα, περίπου το 10% παρουσιάζουν δυσκολία στην ομιλία και περίπου το 10% παρουσιάζουν διπλωπία.

Λόγος: Η φαινυτοΐνη μειώνει την ηλεκτρική δραστηριότητα στους νευρώνες. Αυτή η θεραπευτική δράση καταστέλλει τις επιληπτικές κρίσεις. Ωστόσο, αυτή η δράση μπορεί επίσης να καταστείλει τη φυσιολογική νευρωνική σηματοδότηση σε περιοχές του εγκεφάλου που ελέγχουν την ισορροπία, τον συντονισμό και την κίνηση των ματιών.

Η παρεγκεφαλίδα παίζει σημαντικό ρόλο στον συντονισμό. Η συσσώρευση φαινυτοΐνης στους νευρώνες της παρεγκεφαλίδας παρεμποδίζει τη φυσιολογική λειτουργία της παρεγκεφαλίδας. Αυτή η παρεμβολή προκαλεί ασταθή βάδιση, δυσκολία στον έλεγχο των κινήσεων, δυσκολία στην ομιλία και γρήγορες ακούσιες κινήσεις των ματιών.

Η υψηλή συγκέντρωση φαινυτοΐνης στο αίμα αυξάνει αυτόν τον κίνδυνο, καθώς η νευρωνική αναστολή γίνεται ισχυρότερη.

Μπορείτε να μειώσετε αυτές τις παρενέργειες ακολουθώντας τα παρακάτω μέτρα:

• Λάβετε ακριβώς τη δόση που σας έχει συνταγογραφήσει ο γιατρός σας.
• Μην αλλάζετε τη δόση χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
• Κάνετε τακτικές εξετάσεις αίματος για τη μέτρηση της συγκέντρωσης φαινυτοΐνης.
• Αποφύγετε το αλκοόλ, καθώς το αλκοόλ αυξάνει την καταστολή του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Οι γιατροί συχνά μειώνουν τη δόση όταν εμφανίζονται αυτά τα νευρολογικά συμπτώματα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα συμπτώματα βελτιώνονται μετά την προσαρμογή της δόσης.

2. Διόγκωση των ούλων (υπερπλασία των ούλων)

Η διόγκωση των ούλων είναι μια τυπική μακροχρόνια παρενέργεια της φαινυτοΐνης.

Μελέτες δείχνουν ότι αυτή η παρενέργεια εμφανίζεται σε περίπου 35% των ατόμων που λαμβάνουν φαινυτοΐνη μακροχρόνια.

Αυτή η παρενέργεια εμφανίζεται συχνότερα σε παιδιά και νεαρούς ενήλικες.

Αιτία: Η φαινυτοΐνη διεγείρει τη δραστηριότητα των ινοβλαστών στον ιστό των ούλων. Οι ινοβλάστες παράγουν κολλαγόνο και άλλες δομικές πρωτεΐνες. Η αυξημένη δραστηριότητα των ινοβλαστών προκαλεί υπερβολική ανάπτυξη του συνδετικού ιστού.

Η φαινυτοΐνη επηρεάζει επίσης το μεταβολισμό του ασβεστίου στα κύτταρα των ούλων. Η επίδραση στο ασβέστιο αλλοιώνει τον φυσιολογικό κυτταρικό κύκλο και αυξάνει τη συσσώρευση ιστού.

Η οδοντική πλάκα και η τοπική φλεγμονή επιδεινώνουν σημαντικά αυτή τη διαδικασία. Η βακτηριακή πλάκα διεγείρει φλεγμονώδη σήματα που προάγουν την περαιτέρω ανάπτυξη ιστού.

Μπορείτε να μειώσετε σημαντικά αυτόν τον κίνδυνο μέσω της οδοντικής φροντίδας:

• Βουρτσίστε τα δόντια σας προσεκτικά τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα.
• Χρησιμοποιήστε οδοντικό νήμα για να αφαιρέσετε την πλάκα μεταξύ των δοντιών.
• Επισκεφθείτε τακτικά έναν οδοντίατρο για επαγγελματικό καθαρισμό.

Οι οδοντίατροι ενδέχεται να συστήσουν χειρουργική επέμβαση στα ούλα σε σοβαρές περιπτώσεις.

Οι γιατροί μερικές φορές αλλάζουν τη φαρμακευτική αγωγή εάν η διόγκωση των ούλων γίνει σοβαρή.

3. Υπερβολική τριχοφυΐα (υπερτρίχωση)

Η υπερβολική τριχοφυΐα εμφανίζεται σε περίπου 10% των ατόμων που λαμβάνουν φαινυτοΐνη (Epanutin).

Αυτή η παρενέργεια εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες και παιδιά.

Αιτία: Η φαινυτοΐνη διεγείρει τη δραστηριότητα των τριχοθυλακίων. Το φάρμακο αυξάνει τη διάρκεια της φάσης ανάπτυξης των τριχών στον κύκλο της τρίχας, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται πιο πυκνές και μακρύτερες τρίχες.

Οι ορμονικές αλλαγές μπορεί επίσης να συμβάλλουν στην υπερβολική τριχοφυΐα. Η φαινυτοΐνη μπορεί να επηρεάσει ελαφρώς το μεταβολισμό των ανδρογόνων, γεγονός που επηρεάζει την κατανομή των τριχών.

4. Βλάβη των περιφερικών νεύρων

Βλάβη των περιφερικών νεύρων εμφανίζεται σε περίπου 7% των ασθενών μετά από μακροχρόνια χρήση φαινυτοΐνης.

Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν η θεραπεία με φαινυτοΐνη συνεχίζεται για πολλά χρόνια.

Η φαινυτοΐνη μπορεί να βλάψει τα περιφερικά νεύρα μέσω διάφορων μηχανισμών:

• Χρόνια καταστολή της δραστηριότητας των νευρωνικών διαύλων νατρίου
• Παρεμβολή στον μεταβολισμό του φολικού οξέος
• Άμεσες τοξικές επιδράσεις στις νευρικές ίνες.

Αυτές οι διεργασίες μπορούν να βλάψουν σταδιακά τα αισθητήρια νεύρα.

Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Μούδιασμα
• Αίσθηση μυρμηγκιάσματος
• Αίσθηση καύσου στα πόδια ή στα χέρια
• Μειωμένη αίσθηση.

Οι γιατροί μειώνουν αυτόν τον κίνδυνο με διάφορα μέτρα:

• Χρήση της χαμηλότερης αποτελεσματικής δόσης.
• Παρακολούθηση των συμπτωμάτων κατά τη διάρκεια της μακροχρόνιας θεραπείας με φαινυτοΐνη.
• Τακτική μέτρηση της συγκέντρωσης φαινυτοΐνης στο αίμα.

Εάν εμφανιστούν νευρολογικά συμπτώματα, οι γιατροί ενδέχεται να χρειαστεί να αλλάξουν το φάρμακο.

5. Αραίωση των οστών και οστεοπόρωση

Η μακροχρόνια θεραπεία με φαινυτοΐνη αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης οστικών παθήσεων.

Ερευνητικές μελέτες δείχνουν ότι:

• Η οστική πυκνότητα μειώνεται σε περίπου 42% των μακροχρόνιων χρηστών φαινυτοΐνης
• Ο κίνδυνος κατάγματος αυξάνεται μετά από αρκετά χρόνια θεραπείας.

Λόγος: Η φαινυτοΐνη ενεργοποιεί τα ηπατικά ένζυμα που αποδομούν τη βιταμίνη D. Η βιταμίνη D παίζει ουσιαστικό ρόλο στην απορρόφηση του ασβεστίου από το έντερο.

Η μειωμένη δραστηριότητα της βιταμίνης D οδηγεί σε:

• Χαμηλότερη απορρόφηση ασβεστίου
• Δευτερογενείς ορμονικές αλλαγές
• Αυξημένη αποδόμηση των οστών.

Αυτές οι αλλαγές αποδυναμώνουν σταδιακά τη δομή των οστών.

Μπορείτε να προστατεύσετε τα οστά σας με διάφορα μέτρα:

• Επαρκής πρόσληψη βιταμίνης D
• Επαρκής πρόσληψη ασβεστίου
• Τακτική άσκηση με βάρη
• Περιοδικές εξετάσεις οστικής πυκνότητας.

Οι γιατροί ενδέχεται να συνταγογραφήσουν συμπληρώματα βιταμίνης D σε ασθενείς που λαμβάνουν φαινυτοΐνη (Epanutin) μακροχρόνια.

6. Σοβαρές δερματικές αντιδράσεις

Οι σοβαρές δερματικές αντιδράσεις είναι σπάνιες αλλά επικίνδυνες. Δύο σοβαρές παθήσεις είναι το σύνδρομο Stevens–Johnson και η τοξική επιδερμική νεκρόλυση.

Σοβαρές δερματικές αντιδράσεις εμφανίζονται σε περίπου 3 στα 10.000 άτομα που λαμβάνουν φαινυτοΐνη.

Αιτία: Οι μεταβολίτες της φαινυτοΐνης μπορούν να συνδεθούν με πρωτεΐνες στα κύτταρα του δέρματος. Αυτή η σύνδεση δημιουργεί ανώμαλους ανοσολογικούς στόχους. Στη συνέχεια, το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στον ιστό του δέρματος.

Η ανοσολογική επίθεση προκαλεί εκτεταμένη φλεγμονή του δέρματος, σχηματισμό φουσκάλων και απολέπιση του δέρματος.

Πρέπει να αναζητήσετε άμεση ιατρική βοήθεια εάν εμφανιστούν πρώιμα συμπτώματα:

• Πυρετός
• Δερματικό εξάνθημα
• Πληγές στο στόμα
• Ερεθισμός των ματιών.

Οι γιατροί διακόπτουν αμέσως τη φαρμακευτική αγωγή με φαινυτοΐνη όταν εμφανίζονται αυτά τα συμπτώματα.

Οι γενετικές εξετάσεις μπορούν να εντοπίσουν ορισμένους ασθενείς υψηλού κινδύνου πριν από την έναρξη της θεραπείας με φαινυτοΐνη.

7. Ηπατική βλάβη

Ηπατική βλάβη εμφανίζεται σε περίπου 3% των ατόμων που λαμβάνουν φαινυτοΐνη.

Η σοβαρή ηπατική βλάβη εμφανίζεται πολύ λιγότερο συχνά.

Ο μεταβολισμός της φαινυτοΐνης λαμβάνει χώρα κυρίως στο ήπαρ. Κατά τη διάρκεια του μεταβολισμού, μπορούν να σχηματιστούν αντιδραστικά ενδιάμεσα προϊόντα που βλάπτουν τα ηπατικά κύτταρα.

Οι ανοσολογικές αντιδράσεις μπορεί επίσης να συμβάλλουν στην πρόκληση ηπατικής φλεγμονής.

Μπορείτε να μειώσετε αυτόν τον κίνδυνο παρακολουθώντας τα επίπεδα των ηπατικών ενζύμων, αποφεύγοντας την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και διακόπτοντας τη φαρμακευτική αγωγή εάν εμφανιστεί ηπατική βλάβη.

Τα συμπτώματα της ηπατικής βλάβης περιλαμβάνουν:

• Κίτρινο δέρμα
• Σκούρα ούρα
• Κοιλιακός πόνος
• Κόπωση.

Ποιοι δεν πρέπει να χρησιμοποιούν φαινυτοΐνη; Ποια είναι τα εναλλακτικά φάρμακα;

Ορισμένες ομάδες ατόμων πρέπει να αποφεύγουν τη φαινυτοΐνη (Epanutin), καθώς οι κίνδυνοι υπερτερούν των οφελών.

Άτομα με σοβαρή ηπατική νόσο

Το ήπαρ μεταβολίζει τη φαινυτοΐνη. Η σοβαρή ηπατική δυσλειτουργία μειώνει την ικανότητα αποδόμησης αυτού του φαρμάκου. Αυτή η μειωμένη μεταβολική δραστηριότητα αυξάνει τη συσσώρευση τοξινών.

Για αυτά τα άτομα, οι γιατροί συχνά συνταγογραφούν εναλλακτικά φάρμακα όπως η λεβετιρακετάμη και η γαμπαπεντίνη. Αυτά τα φάρμακα εξαρτώνται λιγότερο από τον μεταβολισμό του ήπατος.

Έγκυες γυναίκες

Η φαινυτοΐνη μπορεί να προκαλέσει ανωμαλίες στο έμβρυο, συμπεριλαμβανομένων ανωμαλιών στο πρόσωπο, καρδιακών ανωμαλιών και περιορισμού της ανάπτυξης.

Η πάθηση που ονομάζεται εμβρυϊκό σύνδρομο υδαντοΐνης εμφανίζεται σε περίπου 7% των εγκύων γυναικών που λαμβάνουν φαινυτοΐνη.

Για τις έγκυες γυναίκες, οι γιατροί ενδέχεται να συνταγογραφήσουν ασφαλέστερα εναλλακτικά φάρμακα, όπως λαμοτριγίνη και λεβετιρακετάμη.

Άτομα με προηγούμενες σοβαρές δερματικές αντιδράσεις

Όποιος έχει εμφανίσει στο παρελθόν σύνδρομο Stevens–Johnson ή τοξική επιδερμική νεκρόλυση από φαινυτοΐνη δεν πρέπει ποτέ να ξαναπάρει αυτό το φάρμακο. Η εκ νέου έκθεση στο φάρμακο μπορεί να προκαλέσει μια απειλητική για τη ζωή αντίδραση.

Για αυτά τα άτομα, οι γιατροί επιλέγουν συχνά εναλλακτικά φάρμακα όπως το βαλπροϊκό οξύ, τη λεβετιρακετάμη και την τοπιραμάτη. Αυτά τα φάρμακα έχουν διαφορετική χημική δομή και χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης της ίδιας ανοσολογικής αντίδρασης.