Θεραπεία δηλητηρίασης κατά την εγκυμοσύνη (προεκλαμψία ή εκλαμψία)

Η δηλητηρίαση κατά την εγκυμοσύνη (ιατρικός όρος: προεκλαμψία ή εκλαμψία) είναι μία από τις σοβαρότερες επιπλοκές που μπορεί να εμφανιστούν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Η κατάσταση αυτή εμφανίζεται σε περίπου 2% όλων των κυήσεων στη χώρα μας και εγκυμονεί σημαντικούς κινδύνους τόσο για τη μητέρα όσο και για το μωρό. Η κατανόηση της κατάλληλης θεραπείας για τη δηλητηρίαση κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να σημαίνει τη διαφορά μεταξύ ζωής και θανάτου σε σοβαρές περιπτώσεις.

Τι είναι η δηλητηρίαση της εγκυμοσύνης;

Η δηλητηρίαση της εγκυμοσύνης συμβαίνει όταν οι έγκυες γυναίκες αναπτύσσουν υψηλή αρτηριακή πίεση σε συνδυασμό με πρωτεΐνη στα ούρα μετά την 20η εβδομάδα της εγκυμοσύνης.

Παρά το όνομά της, η “δηλητηρίαση εγκυμοσύνης” δεν περιλαμβάνει καμία πραγματική δηλητηρίαση ή τοξίνες. Κανένα εξωτερικό δηλητήριο δεν προκαλεί αυτή την κατάσταση.

Στις αρχές του 20ου αιώνα, οι γιατροί παρατήρησαν ότι ορισμένες έγκυες γυναίκες εμφάνιζαν υψηλή αρτηριακή πίεση, πρωτεΐνες στα ούρα τους, πρήξιμο και μερικές φορές επιληπτικές κρίσεις. Επειδή δεν κατανοούσαν την υποκείμενη αιτία, υπέθεσαν ότι οι τοξίνες στο αίμα της μητέρας “δηλητηρίαζαν” τον οργανισμό της. Αυτή η παρανόηση οδήγησε στον ιατρικό όρο “τοξιναιμία της εγκυμοσύνης”, που κυριολεκτικά σημαίνει “τοξίνες στο αίμα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης”. Οι γιατροί πίστευαν ότι αυτές οι φανταστικές τοξίνες προέρχονταν από το αναπτυσσόμενο μωρό ή τον πλακούντα, εξ ου και η ιδέα της “δηλητηρίασης της εγκυμοσύνης”.

Σήμερα, η ιατρική επιστήμη κατανοεί ότι η προεκλαμψία προκύπτει από προβλήματα στην ανάπτυξη του πλακούντα και στη λειτουργία των αιμοφόρων αγγείων και όχι από οποιαδήποτε δηλητηρίαση ή τοξίνες. Η κατάσταση αυτή εμφανίζεται όταν:

• Τα αιμοφόρα αγγεία του πλακούντα αναπτύσσονται ανώμαλα
• Το ανοσοποιητικό σύστημα της μητέρας ανταποκρίνεται ακατάλληλα στην εγκυμοσύνη
• Οι φλεγμονώδεις διεργασίες επηρεάζουν τη λειτουργία των αιμοφόρων αγγείων σε όλο το σώμα
• Τα συστήματα ρύθμισης της αρτηριακής πίεσης διαταράσσονται.

Η δηλητηρίαση κατά την εγκυμοσύνη εκδηλώνεται με δύο κύριες μορφές: προεκλαμψία και εκλαμψία. Η προεκλαμψία είναι το πρώιμο, λιγότερο σοβαρό στάδιο, ενώ η εκλαμψία εμφανίζεται όταν η προεκλαμψία εξελίσσεται και προκαλεί επιληπτικές κρίσεις. Και οι δύο καταστάσεις απαιτούν άμεση ιατρική παρέμβαση για την πρόληψη μητρικών και εμβρυϊκών επιπλοκών.

Σημεία και συμπτώματα που απαιτούν θεραπεία

Οι γιατροί παρακολουθούν τις έγκυες γυναίκες για συγκεκριμένα προειδοποιητικά σημάδια που υποδεικνύουν την ανάγκη θεραπείας για δηλητηρίαση κατά την εγκυμοσύνη. Τα συμπτώματα αυτά περιλαμβάνουν: – την εμφάνιση των συμπτωμάτων της εγκυμοσύνης:

• Αλλαγές στην αρτηριακή πίεση: Τιμές συστολικής αρτηριακής πίεσης άνω των 140 mmHg ή διαστολικές τιμές άνω των 90 mmHg σε δύο διαφορετικές περιπτώσεις, οι οποίες λαμβάνονται με διαφορά τουλάχιστον 4 ωρών, σηματοδοτούν την έναρξη δηλητηρίασης λόγω εγκυμοσύνης.
• Πρωτεΐνη στα ούρα: Η πρωτεϊνουρία εμφανίζεται όταν τα νεφρά διαρρέουν πρωτεΐνη στα ούρα λόγω κατεστραμμένων αιμοφόρων αγγείων. Οι εργαστηριακές εξετάσεις που δείχνουν επίπεδα πρωτεϊνών άνω των 300 mg σε μια 24ωρη συλλογή ούρων υποδεικνύουν νεφρική βλάβη.
• Έντονοι πονοκέφαλοι: Οι επίμονοι πονοκέφαλοι που δεν ανταποκρίνονται στα συνήθη φάρμακα ανακούφισης από τον πόνο συχνά συνοδεύουν τη δηλητηρίαση κατά την εγκυμοσύνη. Αυτοί οι πονοκέφαλοι είναι αποτέλεσμα αυξημένης ενδοκρανιακής πίεσης και αγγειακών αλλαγών.
• Προβλήματα όρασης: Οι γυναίκες μπορεί να εμφανίσουν θολή όραση, να βλέπουν κηλίδες ή φώτα που αναβοσβήνουν, προσωρινή απώλεια όρασης ή ευαισθησία στο φως. Αυτά τα συμπτώματα εμφανίζονται λόγω του οιδήματος στον εγκέφαλο και των αλλαγών στον αμφιβληστροειδή.
• Πόνος στην άνω κοιλιακή χώρα: Ο οξύς πόνος στην άνω δεξιά κοιλιακή χώρα, που συχνά περιγράφεται ως έντονος στομαχόπονος κάτω από τα πλευρά, υποδηλώνει συμμετοχή του ήπατος και απαιτεί άμεση θεραπεία.
• Ξαφνική αύξηση βάρους και πρήξιμο: Η ταχεία αύξηση βάρους άνω του 1 κιλού την εβδομάδα, μαζί με σοβαρό πρήξιμο στα χέρια, το πρόσωπο και τα πόδια, υποδηλώνει κατακράτηση υγρών που είναι χαρακτηριστική της δηλητηρίασης κατά την εγκυμοσύνη.
• Μειωμένη παραγωγή ούρων: Η παραγωγή λιγότερων από 500 ml ούρων σε 24 ώρες υποδηλώνει νεφρική δυσλειτουργία και αποτελεί σοβαρή επιπλοκή.

Στόχοι και προτεραιότητες της θεραπείας της δηλητηρίασης λόγω εγκυμοσύνης

Οι πρωταρχικοί στόχοι της θεραπείας της δηλητηρίασης της εγκυμοσύνης είναι η προστασία της υγείας της μητέρας με παράλληλη βελτιστοποίηση των αποτελεσμάτων για το αναπτυσσόμενο μωρό. Οι προτεραιότητες της θεραπείας περιλαμβάνουν:

• Πρόληψη των επιληπτικών κρίσεων: Οι εκλαμπτικές επιληπτικές κρίσεις είναι η πιο επικίνδυνη επιπλοκή της δηλητηρίασης κατά την εγκυμοσύνη. Οι γιατροί χρησιμοποιούν φάρμακα και παρακολουθούν για να αποτρέψουν τη δραστηριότητα των επιληπτικών κρίσεων που θα μπορούσαν να βλάψουν τόσο τη μητέρα όσο και το μωρό.
• Έλεγχος της αρτηριακής πίεσης: Η διατήρηση της αρτηριακής πίεσης εντός ασφαλών ορίων προλαμβάνει το εγκεφαλικό επεισόδιο, την καρδιακή ανεπάρκεια και άλλες καρδιαγγειακές επιπλοκές, ενώ παράλληλα εξασφαλίζει επαρκή ροή αίματος στον πλακούντα.
• Παρακολούθηση της λειτουργίας των οργάνων: Η τακτική αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας, των ηπατικών ενζύμων, του αριθμού των αιμοπεταλίων και της νευρολογικής κατάστασης συμβάλλει στην ανίχνευση της εξέλιξης και στην καθοδήγηση των θεραπευτικών αποφάσεων.
• Χρονικός προγραμματισμός του τοκετού: Ο καθορισμός του βέλτιστου χρόνου για τον τοκετό ισορροπεί μεταξύ της μητρικής ασφάλειας και της εμβρυϊκής ωριμότητας. Η σοβαρή δηλητηρίαση της εγκυμοσύνης μπορεί να απαιτεί πρώιμο τοκετό για να σωθεί η ζωή της μητέρας.

Θεραπεία δηλητηρίασης κατά την εγκυμοσύνη με φαρμακευτική αγωγή

Οι γιατροί χρησιμοποιούν διάφορες κατηγορίες φαρμάκων για τη θεραπεία της δηλητηρίασης της εγκυμοσύνης, κάθε κατηγορία στοχεύει σε συγκεκριμένες πτυχές αυτής της κατάστασης.

Αντιυπερτασικά φάρμακα

Λαμπεταλόλη: Είναι η πρώτη επιλογή για τη θεραπεία της σοβαρής υψηλής αρτηριακής πίεσης σε δηλητηρίαση κατά την εγκυμοσύνη. Οι γιατροί συνήθως χορηγούν το φάρμακο λαβεταλόλη ενδοφλεβίως σε νοσοκομειακές εγκαταστάσεις. Αυτό το φάρμακο λειτουργεί αναστέλλοντας τόσο τους άλφα όσο και τους βήτα υποδοχείς, μειώνοντας τον καρδιακό ρυθμό και διαστέλλοντας τα αιμοφόρα αγγεία για τη μείωση της αρτηριακής πίεσης.

Υδραλαζίνη: Αυτό το άμεσο αγγειοδιασταλτικό φάρμακο χαλαρώνει τους λείους μυς στα τοιχώματα των αιμοφόρων αγγείων, προκαλώντας τη διαστολή τους και τη μείωση της αρτηριακής πίεσης. Οι γιατροί χρησιμοποιούν συχνά το φάρμακο υδραλαζίνη όταν το φάρμακο λαβεταλόλη αποδεικνύεται ανεπαρκές ή αντενδείκνυται.

Νιφεδιπίνη: Αυτό το φάρμακο αναστολέας διαύλων ασβεστίου εμποδίζει το ασβέστιο να εισέλθει στα μυϊκά κύτταρα των τοιχωμάτων των αιμοφόρων αγγείων, προκαλώντας χαλάρωση των αιμοφόρων αγγείων και μείωση της αρτηριακής πίεσης. Τα δισκία νιφεδιπίνης παρατεταμένης αποδέσμευσης παρέχουν σταθερό έλεγχο της αρτηριακής πίεσης επί 24 ώρες.

Μεθυλντόπα: Αυτό το αντιυπερτασικό φάρμακο κεντρικής δράσης δρα διεγείροντας τους υποδοχείς άλφα-2 στον εγκέφαλο, μειώνοντας τη δραστηριότητα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος. Η μεθυλντόπα έχει εκτεταμένο ιστορικό ασφάλειας στην εγκυμοσύνη και είναι ως φάρμακο πρώτης γραμμής από το στόμα για τη θεραπεία της ήπιας έως μέτριας υψηλής αρτηριακής πίεσης.

Σπασμολυτικά φάρμακα

Θειικό μαγνήσιο: Αυτό το φάρμακο είναι το χρυσό πρότυπο για την πρόληψη και τη θεραπεία των εκλαμπτικών επιληπτικών κρίσεων. Το θειικό μαγνήσιο δρα μπλοκάροντας τους διαύλους ασβεστίου στα νευρικά κύτταρα και σταθεροποιώντας τις κυτταρικές μεμβράνες.

Οι γιατροί θα παρακολουθούν τους ασθενείς που λαμβάνουν φάρμακο με θειικό μαγνήσιο για σημεία τοξικότητας, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας των βαθιών τενόντιων αντανακλαστικών, της αναπνευστικής καταστολής και των καρδιακών αρρυθμιών. Το γλυκονικό ασβέστιο είναι το αντίδοτο για την τοξικότητα του μαγνησίου.

Κορτικοστεροειδή φάρμακα για την ωρίμανση των πνευμόνων του εμβρύου

Βηταμεθαζόνη: Όταν ο τοκετός φαίνεται πιθανός πριν από την 34η εβδομάδα της εγκυμοσύνης, οι γιατροί χορηγούν κορτικοστεροειδή φάρμακα για να επιταχύνουν την ανάπτυξη των πνευμόνων του εμβρύου. Η βηταμεθαζόνη διασχίζει τον πλακούντα και διεγείρει την παραγωγή του επιφανειοδραστικού παράγοντα – μιας ουσίας που βοηθά τους πνεύμονες να διαστέλλονται μετά τη γέννηση.

Δεξαμεθαζόνη: Αυτό το εναλλακτικό κορτικοστεροειδές φάρμακο παρέχει παρόμοια οφέλη με τη βηταμεθαζόνη όταν χορηγείται ως ενδομυϊκή ένεση. Και τα δύο φάρμακα απαιτούν 24-48 ώρες για να επιτύχουν το μέγιστο όφελος, καθιστώντας την έγκαιρη αναγνώριση και θεραπεία της δηλητηρίασης της εγκυμοσύνης ζωτικής σημασίας.

Μη φαρμακευτική θεραπεία

Ανάπαυση στο κρεβάτι και τροποποίηση της δραστηριότητας

Η πλήρης ανάπαυση στο κρεβάτι θεωρούνταν κάποτε τυπική θεραπεία για τη δηλητηρίαση κατά την εγκυμοσύνη, αλλά τα σημερινά στοιχεία δεν υποστηρίζουν αυτή την προσέγγιση. Η σύγχρονη θεραπεία επικεντρώνεται στην τροποποιημένη δραστηριότητα και όχι στην αυστηρή κατάκλιση. Οι γιατροί μπορεί να συστήσουν:

• Να ξαπλώνετε στην αριστερή πλευρά: Βελτιώνει τη ροή του αίματος προς τα νεφρά και τον πλακούντα μειώνοντας τη συμπίεση των μεγάλων αιμοφόρων αγγείων. Η θέση αυτή συμβάλλει στη βελτιστοποίηση της κυκλοφορίας και μπορεί να μειώσει σε μέτριο βαθμό την αρτηριακή πίεση.
• Μείωση των επιπέδων δραστηριότητας: Ενώ η πλήρης ανάπαυση στο κρεβάτι δεν είναι ευεργετική, η μείωση των επίπονων δραστηριοτήτων και η εξασφάλιση επαρκούς ανάπαυσης συμβάλλει στην πρόληψη των αιχμών της αρτηριακής πίεσης. Οι γυναίκες μπορούν να συνεχίσουν τις ελαφρές καθημερινές δραστηριότητες όπως είναι ανεκτό.
• Μείωση του στρες: Το ψυχολογικό στρες μπορεί να επιδεινώσει την υψηλή αρτηριακή πίεση. Οι τεχνικές χαλάρωσης, η προγεννητική γιόγκα και η παροχή συμβουλών για τη διαχείριση του στρες μπορεί να προσφέρουν οφέλη όταν συνδυάζονται με ιατρική θεραπεία.

Διατροφικές τροποποιήσεις

Περιορισμός νατρίου: Ο περιορισμός της πρόσληψης νατρίου σε λιγότερο από 2 γραμμάρια ημερησίως συμβάλλει στη μείωση της κατακράτησης υγρών και της αρτηριακής πίεσης. Ωστόσο, ο αυστηρός περιορισμός του νατρίου δεν συνιστάται, καθώς η κατάσταση αυτή μπορεί να επιδεινώσει τη δηλητηρίαση της εγκυμοσύνης.

Επαρκής πρόσληψη πρωτεϊνών: Παρά την απώλεια πρωτεϊνών στα ούρα, ο περιορισμός της πρόσληψης πρωτεϊνών δεν ωφελεί τις γυναίκες με δηλητηρίαση εγκυμοσύνης. Η διατήρηση της φυσιολογικής κατανάλωσης πρωτεϊνών 60-80 γραμμαρίων ημερησίως υποστηρίζει την υγεία της μητέρας και του εμβρύου.

Συμπλήρωμα ασβεστίου: Οι γυναίκες με χαμηλή διαιτητική πρόσληψη ασβεστίου μπορεί να ωφεληθούν από συμπληρώματα ασβεστίου 1-2 γραμμαρίων ημερησίως. Το συμπλήρωμα ασβεστίου φαίνεται να είναι πιο ωφέλιμο σε πληθυσμούς με χαμηλή πρόσληψη ασβεστίου.

Ισορροπία ενυδάτωσης: Η διατήρηση επαρκούς ενυδάτωσης χωρίς υπερφόρτωση με υγρά απαιτεί προσεκτική παρακολούθηση. Οι γιατροί αξιολογούν την κατάσταση των υγρών μέσω των μεταβολών του βάρους, της παραγωγής ούρων και της κλινικής εξέτασης.

Σκέψεις σχετικά με τον τοκετό

Η προεκλαμψία μπορεί να θεραπευτεί μόνο με τον τοκετό. Εάν έχετε προεκλαμψία, θα παρακολουθείτεται στενά μέχρι να είναι δυνατός ο τοκετός.

Χρονισμός του τοκετού

Η απόφαση για τον τοκετό εξαρτάται από την εξισορρόπηση των μητρικών κινδύνων έναντι της εμβρυϊκής ωριμότητας. Συγκεκριμένα κριτήρια καθοδηγούν το χρονοδιάγραμμα του τοκετού:

Περιπτώσεις που απαιτούν άμεσο τοκετό: Η εκλαμψία, η σοβαρή υπέρταση που δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία, η αποκόλληση του πλακούντα, η σοβαρή νεφρική δυσλειτουργία ή τα σημάδια οργανικής ανεπάρκειας της μητέρας απαιτούν άμεσο τοκετό, ανεξάρτητα από την ηλικία κύησης.

Τοκετός πριν από τις 34 εβδομάδες: Οι γιατροί εξετάζουν το ενδεχόμενο τοκετού όταν η σοβαρή δηλητηρίαση της εγκυμοσύνης αναπτύσσεται πριν από τις 34 εβδομάδες και έχουν χορηγηθεί κορτικοστεροειδή φάρμακα και η κατάσταση της μητέρας παραμένει ασταθής παρά τη θεραπεία.

Τοκετός στις 34-37 εβδομάδες: Η μέτρια δηλητηρίαση της εγκυμοσύνης συχνά δικαιολογεί τον τοκετό μεταξύ 34-37 εβδομάδων μετά τη χορήγηση κορτικοστεροειδών φαρμάκων για να αποφευχθεί η εξέλιξη σε σοβαρή νόσο.

Γεννητικός τοκετός στον τελικό τοκετό: Η ήπια δηλητηρίαση της εγκυμοσύνης κατά ή μετά την 37η εβδομάδα συνήθως υποδεικνύει τοκετό για την πρόληψη επιδείνωσης και επιπλοκών.

Τρόπος τοκετού

Κολπικός τοκετός: Ο τρόπος αυτός ενέχει μικρότερο χειρουργικό κίνδυνο και επιτρέπει στη μητέρα να αναρρώσει ταχύτερα. Η πρόκληση τοκετού με τη χρήση φαρμάκων όπως η ωκυτοκίνη ή οι προσταγλανδίνες μπορεί να διευκολύνει τον κολπικό τοκετό.

Τοκετός με καισαρική τομή: Ο χειρουργικός τοκετός καθίσταται απαραίτητος όταν ο κολπικός τοκετός δεν είναι εφικτός λόγω δυσμενών συνθηκών του τραχήλου της μήτρας, εμβρυϊκής δυσφορίας ή μητρικής αστάθειας. Ο επείγων καισαρικός τοκετός μπορεί να απαιτηθεί για εκλαμψία ή σοβαρές επιπλοκές.

Εκτιμήσεις για την αναισθησία

Επισκληρίδιος αναισθησία: Η περιοχική αναισθησία μειώνει σημαντικά τον πόνο κατά τη διάρκεια του τοκετού και μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της αρτηριακής πίεσης. Η επισκληρίδιος αναισθησία είναι γενικά ασφαλής και προτιμάται έναντι της γενικής αναισθησίας όταν είναι δυνατόν.

Σπονδυλική αναισθησία: Για τον τοκετό με καισαρική τομή, η σπονδυλική αναισθησία παρέχει ταχεία, αποτελεσματική αναισθησία αποφεύγοντας τους κινδύνους της γενικής αναισθησίας. Η παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης κατά τη διάρκεια της νωτιαίας αναισθησίας αποτρέπει την υπόταση.

Γενική αναισθησία: Η γενική αναισθησία προορίζεται για επείγουσες καταστάσεις, όταν η περιοχική αναισθησία αντενδείκνυται ή ο χρόνος δεν επιτρέπει τεχνικές περιοχικής αναισθησίας. Η γενική αναισθησία απαιτεί προσεκτική διαχείριση της αρτηριακής πίεσης κατά την εισαγωγή και την έξοδο από την αναισθησία.

Θεραπεία και παρακολούθηση μετά τον τοκετό

Η δηλητηρίαση κατά την εγκυμοσύνη δεν υποχωρεί αυτόματα μετά τον τοκετό και πολλές γυναίκες χρειάζονται συνεχή θεραπεία και παρακολούθηση.

Συνεχείς ανάγκες φαρμακευτικής αγωγής

Έλεγχος της αρτηριακής πίεσης: Πολλές γυναίκες χρειάζονται συνεχή αντιυπερτασικά φάρμακα για μερικές ημέρες έως 3-4 εβδομάδες μετά τον τοκετό. Οι γιατροί μειώνουν σταδιακά τα φάρμακα καθώς η αρτηριακή πίεση ομαλοποιείται.

Συνέχιση της χορήγησης θειικού μαγνησίου: Η θεραπεία με θειικό μαγνήσιο μετά τον τοκετό συνήθως συνεχίζεται για 24-48 ώρες μετά τον τοκετό για την πρόληψη όψιμων εκλαμπτικών κρίσεων. Η πλειονότητα των εκλαμπτικών επιληπτικών κρίσεων εμφανίζεται εντός αυτού του χρονικού πλαισίου.

Παρακολούθηση μετά τον τοκετό

Έλεγχοι αρτηριακής πίεσης: Η καθημερινή παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης για την πρώτη εβδομάδα μετά την έξοδο από το νοσοκομείο βοηθά στην ανίχνευση επίμονης υπέρτασης που απαιτεί προσαρμογή της θεραπείας.

Οι εξετάσεις αίματος στις 48-72 ώρες και μία εβδομάδα μετά τον τοκετό αξιολογούν την αποκατάσταση της νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας. Τα αιμοπετάλια και άλλες μετρήσεις αίματος θα πρέπει να επανέλθουν στα φυσιολογικά επίπεδα.

Πλήρης αποκατάσταση: Οι περισσότερες γυναίκες εμφανίζουν πλήρη υποχώρηση της δηλητηρίασης από την εγκυμοσύνη εντός 2-6 εβδομάδων μετά τον τοκετό. Η επίμονη υπέρταση πέραν των 12 εβδομάδων μπορεί να υποδηλώνει χρόνια υψηλή αρτηριακή πίεση.

Μακροπρόθεσμη παρακολούθηση: Γυναίκες που υπέστησαν δηλητηρίαση κατά την εγκυμοσύνη χρειάζονται συνεχή παρακολούθηση της καρδιαγγειακής υγείας λόγω αυξημένου κινδύνου υπέρτασης, καρδιακής νόσου και εγκεφαλικού επεισοδίου στο μέλλον.