Συμπτώματα κακής λειτουργίας του θυρεοειδούς και εξήγηση

Ο θυρεοειδής είναι ένας αδένας σε σχήμα πεταλούδας που βρίσκεται στο μπροστινό μέρος του λαιμού και παράγει ορμόνες απαραίτητες για τη ρύθμιση του μεταβολισμού, την παραγωγή ενέργειας, τη λειτουργία της καρδιάς και τον έλεγχο της θερμοκρασίας. Όταν ο θυρεοειδής δεν λειτουργεί σωστά, ολόκληρο το σώμα βιώνει αλλαγές που επηρεάζουν πολλά συστήματα. Τα συμπτώματα μπορεί να είναι ποικίλα, ανεπαίσθητα στην αρχή και συχνά συγχέονται με άλλες παθήσεις.

Τι σημαίνει “κακή λειτουργία του θυρεοειδούς”;

Κακή λειτουργία του θυρεοειδούς σημαίνει ότι ο θυρεοειδής αδένας δεν παράγει τη σωστή ποσότητα θυρεοειδικών ορμονών που απαιτούνται για τις φυσιολογικές λειτουργίες του σώματος.

Ο θυρεοειδής αδένας παράγει δύο κύριες ορμόνες: τη θυροξίνη (Τ4) και την τριιωδοθυρονίνη (Τ3). Αυτές οι ορμόνες ρυθμίζουν την ταχύτητα με την οποία τα κύτταρα μετατρέπουν τα θρεπτικά συστατικά σε ενέργεια. Όταν ο θυρεοειδής παράγει πολύ λίγες ορμόνες, η κατάσταση αυτή ονομάζεται υποθυρεοειδισμός. Όταν ο θυρεοειδής παράγει υπερβολικά πολλή ορμόνη, η κατάσταση αυτή ονομάζεται υπερθυρεοειδισμός. Και στις δύο περιπτώσεις, η ανισορροπία διαταράσσει το μεταβολισμό, την ενεργειακή ισορροπία και τη φυσιολογική δραστηριότητα οργάνων όπως η καρδιά, ο εγκέφαλος, το πεπτικό σύστημα και οι μύες. Κάθε κατάσταση οδηγεί σε διαφορετικά συμπτώματα.

Η υπόφυση ρυθμίζει τη λειτουργία του θυρεοειδούς μέσω της θυρεοειδοτρόπου ορμόνης (TSH). Εάν ο θυρεοειδής υπολειτουργεί, τα επίπεδα της TSH συνήθως αυξάνονται. Εάν ο θυρεοειδής υπερλειτουργεί, τα επίπεδα της TSH συνήθως μειώνονται. Λόγω αυτού του ρυθμιστικού μηχανισμού, οι εργαστηριακές εξετάσεις συχνά μετρούν τόσο την TSH όσο και τις θυρεοειδικές ορμόνες.

Αιτίες κακής λειτουργίας του θυρεοειδούς

Ένας ανεπαρκώς λειτουργικός θυρεοειδής μπορεί να είναι αποτέλεσμα αυτοάνοσων νοσημάτων, έλλειψης ιωδίου ή περίσσειας ιωδίου, φλεγμονής, όζων ή παρενεργειών ιατρικών θεραπειών.

1. Αυτοάνοσα νοσήματα

Τα αυτοάνοσα νοσήματα αποτελούν την πιο συχνή αιτία μακροχρόνιας δυσλειτουργίας του θυρεοειδούς. Το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει αντισώματα που στοχεύουν τον θυρεοειδικό ιστό ή τους υποδοχείς της θυρεοειδοτρόπου ορμόνης.

• Θυρεοειδίτιδα Hashimoto: Σε αυτή την κατάσταση, το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται και καταστρέφει σταδιακά τα κύτταρα του θυρεοειδούς. Η βλάβη μειώνει την παραγωγή ορμονών και οδηγεί σε υποθυρεοειδισμό. Η θυρεοειδίτιδα Hashimoto είναι πιο συχνή στις γυναίκες, εμφανίζεται συχνά στη μέση ηλικία και μπορεί να εμφανίζεται σε οικογένειες με ιστορικό αυτοάνοσων νοσημάτων. Τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα περιλαμβάνουν κόπωση, δυσανεξία στο κρύο, δυσκοιλιότητα, αύξηση βάρους, ξηρό δέρμα, εύθραυστα μαλλιά και έντονη εμμηνορροϊκή αιμορραγία. Σε προχωρημένα στάδια εμφανίζονται πρήξιμο του προσώπου και πρήξιμο των χεριών και των ποδιών.
• Νόσος του Graves: Σε αυτή την κατάσταση, το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει αντισώματα που μιμούνται τη θυρεοειδοτρόπο ορμόνη. Αυτά τα αντισώματα υπερδιεγείρουν τον θυρεοειδή, με αποτέλεσμα τον υπερθυρεοειδισμό. Η νόσος του Graves προκαλεί συχνά διάχυτη βρογχοκήλη και μπορεί να προκαλέσει οφθαλμικές αλλαγές, όπως διογκωμένα μάτια (οφθαλμοπάθεια Graves) ή διπλωπία σε ορισμένες περιπτώσεις. Τα κύρια συμπτώματα περιλαμβάνουν απώλεια βάρους παρά την αυξημένη όρεξη, ταχυπαλμία, νευρικότητα, ευερεθιστότητα, εφίδρωση, δυσανεξία στη θερμότητα, τρόμο και συχνή αφόδευση.

2. Ανεπάρκεια ιωδίου ή περίσσεια ιωδίου

Το ιώδιο αποτελεί βασικό δομικό στοιχείο για τις θυρεοειδικές ορμόνες. Τόσο το πολύ λίγο ιώδιο όσο και το πολύ ιώδιο διαταράσσουν τη λειτουργία του θυρεοειδούς.

• Ανεπάρκεια ιωδίου: Η έλλειψη ιωδίου μειώνει την παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών. Η υπόφυση αντιδρά αυξάνοντας τα επίπεδα της θυρεοειδοτρόπου ορμόνης, γεγονός που προκαλεί διόγκωση του θυρεοειδούς (βρογχοκήλη). Η σοβαρή ανεπάρκεια ιωδίου μπορεί να προκαλέσει υποθυρεοειδισμό, ιδίως στα παιδιά και στις εγκύους, οδηγώντας σε αναπτυξιακά προβλήματα. Τα τυπικά συμπτώματα περιλαμβάνουν πρήξιμο του λαιμού, κόπωση, αργούς καρδιακούς παλμούς και στα παιδιά, κακή ανάπτυξη και μαθησιακές δυσκολίες.
• Περίσσεια ιωδίου: Η πολύ υψηλή πρόσληψη ιωδίου μπορεί επίσης να διαταράξει τον θυρεοειδή αδένα. Σε ορισμένους ανθρώπους, η περίσσεια ιωδίου προκαλεί υπερθυρεοειδισμό (φαινόμενο Jod-Basedow), ιδίως σε όσους έχουν οζώδη θυρεοειδή. Σε άλλους, η περίσσεια ιωδίου εμποδίζει προσωρινά την παραγωγή ορμονών (φαινόμενο Wolff-Chaikoff), το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε υποθυρεοειδισμό. Τα συμπτώματα του υποθυρεοειδισμού περιλαμβάνουν κόπωση, δυσανεξία στο κρύο και αύξηση του σωματικού βάρους, ενώ τα συμπτώματα του υπερθυρεοειδισμού περιλαμβάνουν ταχυπαλμία, νευρικότητα και δυσανεξία στη ζέστη.

3. Φλεγμονή του θυρεοειδούς (θυρεοειδίτιδα)

Θυρεοειδίτιδα σημαίνει φλεγμονή του θυρεοειδούς αδένα, η οποία μπορεί να προκαλέσει είτε προσωρινό υπερθυρεοειδισμό είτε υποθυρεοειδισμό ανάλογα με το στάδιο της νόσου.

• Ιογενείς λοιμώξεις: Ιοί όπως η γρίπη, η παρωτίτιδα ή ο ιός coxsackie μπορεί να προκαλέσουν υποξεία θυρεοειδίτιδα. Αυτή η κατάσταση συχνά ξεκινά με πόνο στον αυχένα, πυρετό και παροδικό υπερθυρεοειδισμό, ακολουθούμενο από υποθυρεοειδισμό καθώς ο θυρεοειδής αδένας επουλώνεται.
• Θυρεοειδίτιδα μετά τον τοκετό: Μετά την εγκυμοσύνη, ορισμένες γυναίκες αναπτύσσουν προσωρινή θυρεοειδίτιδα λόγω αλλαγών στο ανοσοποιητικό σύστημα. Αυτή η κατάσταση μπορεί να περάσει κυκλικά από υπερθυρεοειδισμό και υποθυρεοειδισμό πριν από την αποκατάσταση. Σε ορισμένες γυναίκες, ο υποθυρεοειδισμός γίνεται μόνιμος.
• Θυρεοειδίτιδα που προκαλείται από φάρμακα: Ορισμένα φάρμακα όπως η αμιωδαρόνη, η ιντερφερόνη και τα φάρμακα που αναστέλλουν τα σημεία ελέγχου μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή του θυρεοειδούς και να διαταράξουν τη λειτουργία του θυρεοειδούς.
• Θυρεοειδίτιδα που προκαλείται από ακτινοβολία: Η ακτινοθεραπεία στο λαιμό ή η θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο μπορεί να φλεγμαίνει και να βλάπτει τον θυρεοειδικό ιστό, οδηγώντας σε υποθυρεοειδισμό.

4. Οζίδια του θυρεοειδούς

Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι εντοπισμένοι όγκοι εντός του θυρεοειδούς. Η πλειονότητα των όζων είναι καλοήθεις, αλλά μπορούν να επηρεάσουν την παραγωγή ορμονών.

• Καλοήθεις όζοι: Οι περισσότεροι όζοι είναι μη λειτουργικοί και δεν αλλάζουν τα επίπεδα των ορμονών, αλλά μπορεί να προκαλέσουν αισθητικές ανησυχίες ή δυσκολίες κατάποσης εάν είναι μεγάλοι.
• Τοξικά οζίδια: Ορισμένοι όζοι περιέχουν κύτταρα που παράγουν θυρεοειδικές ορμόνες ανεξάρτητα από τον έλεγχο της υπόφυσης, οδηγώντας σε υπερθυρεοειδισμό. Η κατάσταση αυτή είναι πιο συχνή σε ηλικιωμένους ενήλικες. Τα συνήθη συμπτώματα περιλαμβάνουν ανεξήγητη απώλεια βάρους, αίσθημα παλμών, δυσανεξία στη θερμότητα, εφίδρωση και μυϊκή αδυναμία.
• Αιτίες των οζιδίων: Στους παράγοντες περιλαμβάνονται η έλλειψη ιωδίου, οι γενετικές μεταλλάξεις, η έκθεση σε ακτινοβολία στην παιδική ηλικία και η χρόνια διέγερση από θυρεοειδοτρόπο ορμόνη.
• Καρκινικοί όζοι: Ένα μικρό ποσοστό όζων μετατρέπεται σε καρκίνο του θυρεοειδούς. Αυτοί οι όζοι μπορεί να μην επηρεάζουν πάντα την παραγωγή ορμονών, αλλά εξακολουθούν να απαιτούν ιατρική αξιολόγηση. Οι όζοι του καρκίνου του θυρεοειδούς μπορεί να προκαλούν επίμονη βραχνάδα, δυσκολία στην κατάποση ή ένα σταθερό ογκίδιο στο λαιμό.

5. Παρενέργειες των ιατρικών θεραπειών

Οι ιατρικές θεραπείες για άλλες ασθένειες μπορεί να βλάψουν τον θυρεοειδή ή να διαταράξουν τη λειτουργία του.

• Χειρουργική επέμβαση: Η μερική ή ολική αφαίρεση του θυρεοειδούς για καρκίνο ή όζους μπορεί να οδηγήσει σε υποθυρεοειδισμό.
• Θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο: Χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του υπερθυρεοειδισμού, η θεραπεία αυτή καταστρέφει τον θυρεοειδικό ιστό και συχνά προκαλεί υποθυρεοειδισμό ως μακροπρόθεσμη συνέπεια.
• Φάρμακα: Το λίθιο, που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της διπολικής διαταραχής, παρεμβαίνει στην απελευθέρωση θυρεοειδικών ορμονών και μπορεί να προκαλέσει υποθυρεοειδισμό. Η αμιοδαρόνη, που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία προβλημάτων καρδιακού ρυθμού, περιέχει υψηλά επίπεδα ιωδίου και μπορεί να προκαλέσει είτε υποθυρεοειδισμό είτε υπερθυρεοειδισμό.
• Ακτινοθεραπεία: Οι θεραπείες καρκίνου που κατευθύνονται στο λαιμό μπορεί να βλάψουν τα κύτταρα του θυρεοειδούς, οδηγώντας σε μειωμένη παραγωγή ορμονών μετά τη θεραπεία (μετά από αρκετούς μήνες έως αρκετά χρόνια).

Συμπτώματα κακής λειτουργίας του θυρεοειδούς

Όπως εξηγήθηκε παραπάνω, αυτά είναι τα συμπτώματα ενός κακώς λειτουργούντος θυρεοειδούς σε κάθε περίπτωση.

Συμπτώματα υπολειτουργίας του θυρεοειδούς (υποθυρεοειδισμός)

Ένας υπολειτουργικός θυρεοειδής επιβραδύνει τις λειτουργίες του σώματος. Τα συμπτώματα συνήθως αναπτύσσονται σταδιακά και γίνονται πιο αισθητά καθώς επιδεινώνεται η ανεπάρκεια ορμονών.

• Κόπωση και αδυναμία: Η έλλειψη θυρεοειδικών ορμονών μειώνει την κυτταρική παραγωγή ενέργειας, οδηγώντας έτσι σε επίμονη κούραση, αργές κινήσεις και μυϊκή αδυναμία.
• Αύξηση βάρους: Ο βραδύτερος μεταβολισμός κάνει το σώμα να καίει λιγότερες θερμίδες σε κατάσταση ηρεμίας, συμβάλλοντας έτσι στη σταδιακή αύξηση του βάρους ακόμη και χωρίς αλλαγές στην πρόσληψη τροφής.
• Δυσανεξία στο κρύο: Η μειωμένη παραγωγή θερμότητας σας κάνει να αισθάνεστε ασυνήθιστα κρύο, ιδίως στα χέρια και τα πόδια.
• Ξηρό δέρμα και εύθραυστα μαλλιά: Ένας πιο αργός μεταβολισμός μειώνει τη ροή του αίματος και τη δραστηριότητα των λιπαρών αδένων, οδηγώντας σε ξηρό δέρμα, αραίωση των μαλλιών και εύθραυστα νύχια.
• Δυσκοιλιότητα: Ένα πιο αργό πεπτικό σύστημα οδηγεί σε σπάνια και δύσκολη αφόδευση.
• Καταθλιπτική διάθεση και προβλήματα μνήμης: Οι θυρεοειδικές ορμόνες επηρεάζουν τους νευροδιαβιβαστές του εγκεφάλου και η ανεπάρκεια θυρεοειδικών ορμονών μπορεί να προκαλέσει χαμηλή διάθεση, κακή συγκέντρωση και λήθη.
• Βραχνάδα και πρήξιμο στο λαιμό: Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο θυρεοειδής διογκώνεται και προκαλεί βρογχοκήλη, η οποία μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στη φωνή και ορατό πρήξιμο του λαιμού.
• Αργός καρδιακός ρυθμός (βραδυκαρδία): Η μειωμένη διέγερση της καρδιάς επιβραδύνει τον καρδιακό ρυθμό, μερικές φορές κάτω από 60 παλμούς ανά λεπτό.
• Πρήξιμο του προσώπου και πρήξιμο των χεριών ή των ποδιών: Η κατακράτηση υγρών που προκαλείται από τον μειωμένο μεταβολισμό οδηγεί σε χαρακτηριστικό πρήξιμο.
• Ανωμαλίες στην έμμηνο ρύση: Οι γυναίκες μπορεί να εμφανίσουν βαριά ή ακανόνιστη έμμηνο ρύση επειδή οι θυρεοειδικές ορμόνες αλληλεπιδρούν με τις αναπαραγωγικές ορμόνες.

Στη χώρα μας, περίπου το 5% του πληθυσμού άνω των 12 ετών πάσχει από υποθυρεοειδισμό, με μεγαλύτερο επιπολασμό στις γυναίκες και στους ηλικιωμένους ενήλικες.

Συμπτώματα υπερδραστήριου θυρεοειδούς (υπερθυρεοειδισμός)

Ένας υπερδραστήριος θυρεοειδής επιταχύνει τις λειτουργίες του σώματος. Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν πιο ξαφνικά σε σύγκριση με τον υποθυρεοειδισμό.

• Ανεξήγητη απώλεια βάρους: Ο αυξημένος μεταβολισμός αναγκάζει το σώμα να καίει θερμίδες ταχύτερα, ακόμη και με αυξημένη πρόσληψη τροφής.
• Δυσανεξία στη θερμότητα: Η υπερβολική παραγωγή θερμότητας σας κάνει να αισθάνεστε υπερβολικά ζεστοί και ιδρωμένοι.
• Γρήγορος καρδιακός παλμός και αίσθημα παλμών: Η αυξημένη διέγερση της καρδιάς προκαλεί γρήγορο καρδιακό ρυθμό, συχνά πάνω από 100 παλμούς ανά λεπτό, και ακανόνιστους ρυθμούς.
• Νευρικότητα και άγχος: Η περίσσεια θυρεοειδικών ορμονών αυξάνει την ευαισθησία του νευρικού συστήματος, η οποία προκαλεί ανησυχία, ευερεθιστότητα και τρέμουλο στα χέρια ή τα δάχτυλα.
• Συχνή αφόδευση ή διάρροια: Η ταχύτερη εντερική δραστηριότητα αυξάνει τη συχνότητα αφόδευσης.
• Αϋπνία: Η αυξημένη παραγωγή ενέργειας παρεμβαίνει στον κανονικό ύπνο.
• Αλλαγές στα μάτια: Στη νόσο του Graves – μια συχνή αιτία υπερθυρεοειδισμού – τα μάτια μπορεί να διογκώνονται προς τα έξω και να ερεθίζονται.
• Μυϊκή αδυναμία: Παρά την υπερβολική παραγωγή ενέργειας, οι μυϊκές ίνες μπορεί να διασπαστούν, οδηγώντας σε μυϊκή αδυναμία, ιδίως στους μηρούς και τα άνω χέρια.
• Αραίωση των μαλλιών και εύθραυστο δέρμα: Ο αυξημένος μεταβολισμός αποδυναμώνει τη δομή των μαλλιών και του δέρματος.
• Ανωμαλίες στην έμμηνο ρύση: Οι γυναίκες μπορεί να εμφανίσουν ελαφρύτερες ή λιγότερο συχνές εμμηνορροϊκές περιόδους.

Ο υπερθυρεοειδισμός εμφανίζεται περίπου στο 1% του πληθυσμού της χώρας μας, με μεγαλύτερη συχνότητα στις γυναίκες.

Συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν και στις δύο καταστάσεις

Ορισμένα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν τόσο σε υπολειτουργικό όσο και σε υπερλειτουργικό θυρεοειδή, αν και οι μηχανισμοί διαφέρουν.

• Διευρυμένος θυρεοειδής (βρογχοκήλη): Και οι δύο παθήσεις μπορεί να προκαλέσουν μεγέθυνση του θυρεοειδούς αδένα, οδηγώντας σε ένα ορατό ή ψηλαφητό εξόγκωμα στο λαιμό.
• Αλλαγές στη διάθεση: Τόσο η περίσσεια ορμονών όσο και η ανεπάρκεια ορμονών μπορεί να προκαλέσουν διακυμάνσεις της διάθεσης, κατάθλιψη ή άγχος.
• Απώλεια μαλλιών: Τόσο η πολύ λίγη ορμόνη όσο και η υπερβολική ορμόνη επηρεάζουν τον κύκλο ανάπτυξης των μαλλιών.
• Προβλήματα εμμήνου ρύσεως: Η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς παρεμβαίνει στις αναπαραγωγικές ορμόνες και προς τις δύο κατευθύνσεις.

Πότε πρέπει να επισκεφθείτε γιατρό;

Θα πρέπει να αναζητήσετε ιατρική συμβουλή εάν παρουσιάσετε επίμονη κόπωση, ανεξήγητες αλλαγές στο βάρος, δυσανεξία στο κρύο ή τη ζέστη, πρήξιμο στο λαιμό, ταχυκαρδία ή αλλαγές στη διάθεση. Η έγκαιρη διάγνωση προλαμβάνει επιπλοκές όπως καρδιακά προβλήματα, στειρότητα και νευρική βλάβη.

Ο γιατρός σας συνήθως παραγγέλνει εξετάσεις αίματος που μετρούν την TSH, την Τ4 και μερικές φορές την Τ3. Αν χρειαστεί, μπορεί να ακολουθήσουν απεικονιστικές εξετάσεις όπως υπερηχογράφημα ή σαρώσεις πρόσληψης ραδιενεργού ιωδίου.

Πώς να διαχειριστείτε τα συμπτώματα ενός κακώς λειτουργούντος θυρεοειδούς

– Λαμβάνετε τακτικά τα συνταγογραφούμενα φάρμακα: Εάν έχετε υποθυρεοειδισμό, ο γιατρός σας μπορεί να σας συνταγογραφήσει λεβοθυροξίνη (εμπορικές ονομασίες: Eltroxin, Oroxine, Thevier, Synthroid) – μια συνθετική θυρεοειδική ορμόνη. Εάν έχετε υπερθυρεοειδισμό, ο γιατρός σας μπορεί να σας συνταγογραφήσει αντιθυρεοειδικά φάρμακα, ραδιενεργό ιώδιο ή χειρουργική επέμβαση ανάλογα με τη σοβαρότητα.

– Παρακολουθήστε τα συμπτώματα και τα αποτελέσματα των εξετάσεων αίματος: Οι τακτικές εξετάσεις βοηθούν τους γιατρούς να προσαρμόσουν τη θεραπεία και να διασφαλίσουν ότι τα επίπεδα των ορμονών παραμένουν ισορροπημένα.

– Ακολουθήστε μια ισορροπημένη διατροφή: Η επαρκής πρόσληψη ιωδίου είναι σημαντική, αλλά αποφύγετε το υπερβολικό ιώδιο, διότι μπορεί να επιδεινώσει τη δυσλειτουργία του θυρεοειδούς.

– Περιορίστε τα διεγερτικά: Εάν έχετε υπερθυρεοειδισμό, μειώστε την πρόσληψη καφεΐνης, διότι η καφεΐνη μπορεί να επιδεινώσει τις ταχυπαλμίες και το άγχος.

– Ασκηθείτε με μέτρο: Η τακτική σωματική δραστηριότητα υποστηρίζει τα επίπεδα ενέργειας, τον έλεγχο του βάρους και την ψυχική υγεία, αλλά αποφύγετε την υπερπροσπάθεια, ειδικά με μη θεραπευμένο υπερθυρεοειδισμό.